IFRS là gì và khác chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS ra sao, cơ hội nghề

Khi doanh nghiệp muốn niêm yết hay gọi vốn nước ngoài, báo cáo tài chính phải nói cùng ngôn ngữ với nhà đầu tư quốc tế. IFRS chính là bộ ngôn ngữ chung đó, giúp báo cáo của công ty ở nhiều quốc gia so sánh được với nhau. Với người làm kế toán, hiểu chuẩn mực này là lợi thế nghề nghiệp cụ thể trong bối cảnh hội nhập.

1. IFRS là gì

IFRS, viết tắt của International Financial Reporting Standards, là hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành. Mục tiêu của bộ chuẩn mực này là tạo ra một khuôn khổ thống nhất để lập và trình bày báo cáo tài chính, giúp nhà đầu tư ở các quốc gia khác nhau đọc và so sánh số liệu một cách nhất quán. Hiện nay, phần lớn các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã áp dụng hoặc cho phép áp dụng bộ chuẩn mực này ở mức độ khác nhau, tùy theo quy định của cơ quan quản lý từng nơi.

Điểm cốt lõi của IFRS là hướng dẫn cách ghi nhận, đo lường và trình bày các khoản mục dựa trên nguyên tắc chung thay vì quy định chi tiết cho từng tình huống. Muốn hiểu vì sao chuẩn mực này quan trọng, trước hết bạn cần kỹ năng đọc hiểu báo cáo tài chính cơ bản để thấy các con số phản ánh điều gì về doanh nghiệp.

Nói ngắn gọn, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế đóng vai trò như một bộ quy ước chung, giúp thông tin tài chính vượt qua rào cản biên giới và khác biệt kế toán giữa các nước.

2. IFRS khác VAS như thế nào

VAS là hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (Vietnamese Accounting Standards), được xây dựng dựa trên thông lệ quốc tế nhưng có điều chỉnh cho phù hợp bối cảnh trong nước. Khác biệt giữa hai hệ thống không chỉ nằm ở biểu mẫu mà sâu hơn là ở tư duy nền tảng.

IFRS thiên về bản chất kinh tế của giao dịch và cho phép dùng giá trị hợp lý để phản ánh tài sản theo thị trường. VAS lại nghiêng về nguyên tắc giá gốc và bám sát quy tắc cụ thể, giúp việc áp dụng nhất quán nhưng ít linh hoạt hơn khi thị trường biến động. Sự khác biệt này khiến người lập báo cáo theo IFRS phải thường xuyên đưa ra xét đoán chuyên môn, trong khi người theo VAS chủ yếu tuân theo quy tắc đã được quy định sẵn.

Tiêu chí	IFRS	VAS
Cách tiếp cận	Dựa trên nguyên tắc, coi trọng bản chất kinh tế	Dựa trên quy tắc chi tiết
Đo lường tài sản	Cho phép giá trị hợp lý	Chủ yếu theo giá gốc
Phạm vi áp dụng	Nhiều quốc gia công nhận	Áp dụng tại Việt Nam
Tính linh hoạt	Cao, cần nhiều xét đoán chuyên môn	Chặt chẽ, ít xét đoán hơn

Bảng trên cho thấy khác biệt cốt lõi là ở triết lý ghi nhận, nên người chuyển từ VAS sang IFRS cần thay đổi cách tư duy chứ không chỉ học thêm biểu mẫu mới.

3. Vì sao doanh nghiệp quan tâm IFRS

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam quan tâm chuẩn mực này vì nhu cầu thực tế trong hội nhập. Công ty muốn niêm yết ở thị trường quốc tế, gọi vốn từ nhà đầu tư nước ngoài hay là thành viên của tập đoàn đa quốc gia thường cần báo cáo theo chuẩn mực này để đối tác đọc hiểu và tin tưởng số liệu.

Tại Việt Nam, lộ trình áp dụng chuẩn mực quốc tế đang được triển khai theo định hướng của cơ quan quản lý, với các doanh nghiệp lớn và công ty niêm yết là nhóm tiên phong. Vì các mốc và điều kiện áp dụng có thể thay đổi, doanh nghiệp nên theo dõi văn bản hướng dẫn còn hiệu lực thay vì dựa vào thông tin cũ. Nếu bạn theo nghề kế toán viên (Accountant) và muốn nắm bắt xu hướng này, có thể tham khảo các việc làm kế toán – kiểm toán để thấy yêu cầu tuyển dụng thực tế.

Nói cách khác, sức hút của IFRS đến từ nhu cầu minh bạch và khả năng so sánh trên thị trường vốn toàn cầu.

4. Cơ hội nghề nghiệp cho kế toán biết IFRS

Với người làm kế toán và kiểm toán (Audit), thành thạo chuẩn mực này là một lợi thế nghề nghiệp cụ thể. Doanh nghiệp FDI, công ty niêm yết và các hãng kiểm toán lớn đều cần nhân sự đọc hiểu và lập báo cáo theo chuẩn mực quốc tế, trong khi nguồn nhân lực am hiểu lĩnh vực này còn hạn chế. Vì nguồn cung nhân sự thành thạo chuẩn mực quốc tế còn ít so với nhu cầu, đây thường là một điểm cộng rõ ràng trong hồ sơ ứng tuyển của người làm kế toán và kiểm toán.

Để tích lũy năng lực, nhiều người chọn học các chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế có nội dung về chuẩn mực quốc tế, kết hợp với kinh nghiệm thực hành tại doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực này. Con đường này đòi hỏi thời gian, nhưng mở ra vị trí công việc rộng hơn và giá trị hồ sơ cao hơn.

Biết IFRS không biến bạn thành người khác, nhưng cho bạn thêm một cánh cửa mà không phải kế toán nào cũng mở được.

5. Câu hỏi thường gặp

1. IFRS và VAS có thể dùng song song không?

Trong giai đoạn chuyển đổi, một số doanh nghiệp lập báo cáo theo cả hai để phục vụ mục đích khác nhau. Việc áp dụng cụ thể tùy theo quy định hiện hành và yêu cầu của đối tác, nhà đầu tư.

2. Không làm ở công ty nước ngoài thì có cần học IFRS không?

Ngay cả khi chưa dùng ngay, hiểu IFRS giúp bạn đọc báo cáo của đối tác quốc tế và sẵn sàng khi doanh nghiệp mở rộng. Đây là kiến thức nền hữu ích cho định hướng nghề nghiệp lâu dài.

3. Học IFRS bắt đầu từ đâu?

Bạn nên bắt đầu từ nguyên tắc lập và trình bày báo cáo tài chính, sau đó học từng chuẩn mực cụ thể và luyện qua tình huống thực tế. Kết hợp lý thuyết với thực hành giúp kiến thức bền hơn.

Tóm lại, IFRS là bộ chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế giúp số liệu doanh nghiệp so sánh xuyên biên giới, khác VAS ở tư duy coi trọng bản chất kinh tế và giá trị hợp lý. Hiểu chuẩn mực này là lợi thế cho người làm kế toán và kiểm toán muốn tiến vào doanh nghiệp FDI hay công ty niêm yết. Hãy bắt đầu từ nền tảng và theo dõi văn bản còn hiệu lực.

Bài viết mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế tư vấn kế toán hoặc hướng dẫn áp dụng chuẩn mực cho từng doanh nghiệp cụ thể.

Minh An