Shadowing là gì: cách học việc từ người đi trước cho hiệu quả

Tác giả CareerLink

Có những phần việc đọc tài liệu mãi vẫn không hình dung nổi, cho tới khi ngồi cạnh một người làm nó trong hai tiếng. Shadowing là cách học dựa hẳn vào quan sát, dùng được cả khi bạn đã đi làm nhiều năm chứ không riêng tuần đầu nhận việc. Vấn đề là phần lớn người đi theo lại bỏ lỡ đúng thứ đáng học.

shadowing học việc từ người đi trước

Tổng quan nhanh

– Shadowing là đi theo người làm thật, không phải ngồi nghe một buổi đào tạo.

– Thứ đáng ghi lại là các quyết định không có trong quy trình viết sẵn.

– Câu hỏi nên gom lại hỏi sau thay vì cắt ngang lúc người ta đang làm.

– Ghi chép phải tránh thông tin khách hàng và dữ liệu nội bộ nhạy cảm.

Bốn ý trên là khung của cả bài, các phần sau mở rộng lần lượt từng ý.

1. Shadowing là gì và khác gì với một buổi đào tạo

Học việc qua quan sát (Job Shadowing) là hình thức đi theo một người đang làm công việc thật, xem họ xử lý trong điều kiện thật, thay vì nghe giảng trong phòng họp. Khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ buổi đào tạo trình bày quy trình ở trạng thái lý tưởng, còn shadowing cho bạn thấy công việc lúc có gián đoạn, lúc dữ liệu thiếu và lúc khách hàng đổi ý. Shadowing dùng được cho người mới muốn hiểu nhịp làm việc, người chuyển bộ phận cần nắm nghiệp vụ lạ, lẫn người đã có kinh nghiệm.

Shadowing không thay thế tài liệu hướng dẫn mà bổ sung cho nó, nên bạn vẫn cần đọc quy trình trước để thời gian ngồi cạnh người làm dành cho những thứ tài liệu không ghi. Riêng phần hoà nhập môi trường mới ở giai đoạn đầu, CareerLink đã bàn trong bài bí quyết giúp nhân viên mới nhanh hoà nhập.

2. Chuẩn bị trước buổi shadowing quyết định phân nửa kết quả

Đi theo mà không chuẩn bị thì buổi shadowing trôi qua như xem phim: thấy nhiều, đọng lại ít. Việc đầu tiên là xin phép đúng cách, nêu rõ bạn muốn quan sát phần việc nào và trong bao lâu. Kế đó là chốt phạm vi, vì một buổi hai tiếng chỉ đủ cho một khâu. Cuối cùng, hãy nói trước bạn sẽ ghi chép những gì và hỏi xem có phần nào không được ghi.

– Nêu rõ mục tiêu để người hướng dẫn biết nên làm việc gì trước mặt bạn.

– Chốt khung thời gian cụ thể thay vì xin đi theo cả ngày chung chung.

– Hỏi trước về ranh giới ghi chép và những nội dung không được đưa ra ngoài.

Ba bước này mất chưa tới mười phút nhưng đổi lại một buổi shadowing có trọng tâm. Nghề trợ lý dự án (Project Assistant) và nhân viên tập sự nghiệp vụ thường bắt đầu bằng đúng cách học này; bạn có thể xem yêu cầu thực tế trong các tin việc làm mới tốt nghiệp – thực tập đang đăng trên CareerLink.

Lưu ý về bảo mật khi ghi chép

– Không chép lại tên khách hàng, số hợp đồng hay dữ liệu cá nhân trên màn hình.

– Không chụp màn hình hệ thống nội bộ nếu chưa được người phụ trách đồng ý.

– Ghi lại cách làm và lý do đằng sau, thay vì chính nội dung hồ sơ.

Ba giới hạn này nên hỏi lại quản lý, vì mỗi doanh nghiệp có quy định riêng.

Khi phần chuẩn bị và ranh giới ghi chép đã rõ, bạn mới thật sự sẵn sàng bước vào buổi quan sát mà không phải vừa làm vừa dò dẫm.

3. Quan sát cái gì và vì sao nên để dành câu hỏi tới cuối buổi

Điều đáng ghi lại trong buổi shadowing không phải thứ tự các bước, vì thứ tự ấy nằm sẵn trong tài liệu. Thứ chỉ shadowing mới cho thấy là những chỗ người giỏi đi chệch quy trình: họ dừng cân nhắc ở đâu, bỏ qua bước nào khi gấp, hỏi ai trước khi quyết. Hãy chú ý cả việc họ không làm, chẳng hạn không trả lời ngay một yêu cầu gấp mà chờ đủ thông tin.

Quy trình cho bạn biết việc gì phải làm, còn buổi quan sát cho bạn biết người ta quyết ra sao khi quy trình không phủ hết tình huống.

Phần dễ hỏng nhất của shadowing là thói quen hỏi ngay khi thắc mắc. Mỗi câu hỏi xen ngang kéo người hướng dẫn ra khỏi mạch xử lý, và sau vài lần họ sẽ ngại nhận lời cho bạn đi theo lần sau. Cách giữ quan hệ lâu dài là ghi câu hỏi vào một cột riêng rồi gom lại hỏi trong mười lăm phút cuối; nhiều thắc mắc còn tự được giải đáp khi bạn xem tiếp phần sau.

shadowing học việc từ người đi trước

4. Biến quan sát thành kỹ năng, kể cả khi đội làm việc từ xa

Một buổi shadowing kết thúc mà không có hành động tiếp theo thì phần lớn chi tiết bay mất trong vài ngày. Việc nên làm ngay trong ngày là viết lại ba điều: một cách làm bạn sẽ áp dụng, một quyết định bạn chưa hiểu lý do, và một việc bạn muốn thử dưới sự giám sát. Sau đó hãy xin làm thử một phần nhỏ rồi nhờ người hướng dẫn xem lại. Với đội làm từ xa, shadowing vẫn chạy được qua chia sẻ màn hình hoặc cùng dự họp với khách, miễn là giữ đúng phạm vi đã thống nhất.

Giai đoạn Việc cần làm Dấu hiệu đang làm sai
Trước buổi đi theo Xin phép, chốt phạm vi và ranh giới ghi chép Xuất hiện đột ngột và xin ngồi cạnh cả ngày
Trong lúc quan sát Ghi các điểm cân nhắc và cách xử lý ngoại lệ Chép lại y nguyên từng thao tác trên màn hình
Cuối buổi Hỏi gọn danh sách câu hỏi đã gom lại Hỏi rải rác suốt buổi, cắt ngang mạch công việc
Sau buổi đi theo Viết lại bài học và xin làm thử một phần nhỏ Cất ghi chép vào thư mục rồi không mở lại

Bảng trên cho thấy giá trị của shadowing nằm nhiều ở hai đầu, phần chuẩn bị và phần xử lý sau, chứ không chỉ ở lúc ngồi quan sát. Nhiều người dồn hết công sức vào buổi đi theo rồi bỏ trống hai đầu đó.

Cách giữ quan hệ để còn lần sau

– Gửi vài dòng cảm ơn kèm điều cụ thể bạn học được trong buổi shadowing hôm đó.

– Báo lại khi bạn đã áp dụng thử, dù kết quả chưa như mong đợi.

Hai việc nhỏ này khiến người hướng dẫn thấy thời gian họ bỏ ra có ích.

Duy trì thói quen này qua vài lần shadowing sẽ giúp bạn có thêm người sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm về sau, thay vì chỉ được đi theo đúng một lần.

5. Câu hỏi thường gặp

1. Một buổi shadowing nên kéo dài bao lâu?

Không có con số chuẩn, nhưng vài buổi ngắn theo từng khâu thường dễ tiêu hoá hơn một ngày dài. Quan trọng là mỗi buổi có một trọng tâm rõ và bạn còn sức xử lý ghi chép sau đó.

2. Đi làm lâu rồi có nên xin đi theo quan sát người khác không?

Có, shadowing nhiều khi hiệu quả hơn với người đã có nền, vì bạn nhận ra những lựa chọn tinh tế mà người mới sẽ bỏ qua. Hãy nêu rõ bạn muốn học khía cạnh nào để lời đề nghị không mơ hồ.

3. Người hướng dẫn quá bận thì làm thế nào?

Hãy đề nghị một khung hẹp, chẳng hạn shadowing trong đúng một cuộc họp hoặc một ca xử lý. Lời đề nghị nhỏ và rõ ràng dễ được nhận lời hơn lời xin đi theo chung chung.

Tóm lại, shadowing phát huy tác dụng khi bạn coi nó là một dự án nhỏ có chuẩn bị, có trọng tâm và có phần xử lý sau, chứ không phải buổi ngồi xem cho biết. Chốt phạm vi trước, quan sát những quyết định không nằm trong tài liệu, gom câu hỏi để hỏi cuối buổi và giữ đúng ranh giới bảo mật, đó là bốn điều tạo khác biệt giữa hai người cùng đi theo một buổi.

Nội dung bài mang tính tham khảo. Cách tổ chức shadowing, quy định bảo mật thông tin và chính sách đào tạo khác nhau giữa các doanh nghiệp; hãy trao đổi với quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự trước khi áp dụng.

Minh An

Bài viết liên quan

Zalo Icon