Hợp đồng học việc là gì? Quyền lợi và trách nhiệm các bên

Trong quá trình tìm kiếm cơ hội tích lũy kinh nghiệm, nhiều người lựa chọn học việc mà chưa thực sự hiểu rõ hợp đồng học việc là gì. Liệu đây chỉ là một thỏa thuận đơn giản hay là cơ sở pháp lý ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người học việc? Hiểu đúng về vấn đề này sẽ giúp bạn tránh những rủi ro không đáng có ngay từ bước khởi đầu.

Hợp đồng học việc là gì?

Hợp đồng học việc là thỏa thuận giữa người học và doanh nghiệp, trong đó quy định rõ việc người học được đào tạo nghề, thực hành công việc và các quyền, nghĩa vụ của hai bên trong thời gian học việc.

Theo Điều 61 Bộ luật Lao động 2019, hình thức này được áp dụng khi doanh nghiệp tuyển người vào học nghề để làm cho mình, với trọng tâm là đào tạo kỹ năng, nghiệp vụ gắn với môi trường làm việc thực tế.

Khác với hợp đồng lao động, hợp đồng học việc được sử dụng cho giai đoạn đầu, khi người học chưa có tay nghề hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn của vị trí dự kiến. Trong thời gian này, doanh nghiệp đóng vai trò hướng dẫn, đào tạo, còn người học tiếp cận quy trình, kỹ năng và yêu cầu công việc.

Khác nhau giữa hợp đồng học việc và thử việc

Trong quá trình tuyển dụng và sử dụng lao động, nhiều người thường nhầm lẫn giữa hợp đồng thử việc và hợp đồng học việc do đều được áp dụng trước khi ký hợp đồng lao động chính thức. Tuy nhiên, hai loại hợp đồng này có bản chất, mục đích và quyền lợi rất khác nhau. Cùng tìm hiểu sự khác biệt giữa hợp đồng thử việc và hợp đồng học việc là gì.

Về mục đích ký kết

Hợp đồng thử việc được ký khi người lao động đã có chuyên môn, kỹ năng cơ bản, nhằm giúp doanh nghiệp đánh giá khả năng làm việc, mức độ phù hợp của người lao động với vị trí tuyển dụng.

Trong khi đó, hợp đồng học việc hướng đến đào tạo nghề, áp dụng cho người chưa có tay nghề hoặc cần học kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu công việc.

Về đối tượng áp dụng

Hợp đồng thử việc áp dụng cho người lao động đã đáp ứng điều kiện làm việc và có thể tham gia công việc ngay.

 Ngược lại, hợp đồng học việc phù hợp với sinh viên, người mới ra trường, lao động phổ thông hoặc người chuyển nghề chưa có kinh nghiệm thực tế.

Về tính chất công việc

Người lao động theo hợp đồng thử việc thực hiện công việc gần như tương đương nhân viên chính thức và chịu trách nhiệm về kết quả công việc.

 Đối với hợp đồng học việc, người học chủ yếu được hướng dẫn, đào tạo và thực hành để học nghề, chưa chịu áp lực về hiệu suất lao động.

Về tiền lương và quyền lợi

Người thử việc được trả lương, trong đó mức lương thử việc tối thiểu bằng 85% mức lương của công việc đó.
 Trong khi đó, người học việc có thể được trả lương hoặc không, tùy theo thỏa thuận, bởi trọng tâm là đào tạo nghề.

Về thời gian áp dụng

Thời gian thử việc thường ngắn và có giới hạn rõ ràng theo quy định pháp luật.
 Hợp đồng học việc có thời gian linh hoạt hơn, phụ thuộc vào chương trình đào tạo và thỏa thuận giữa hai bên.

Khi nào nên áp dụng hợp đồng học việc?

Khi người lao động chưa có tay nghề hoặc kinh nghiệm

Hợp đồng học việc nên được áp dụng khi người lao động chưa được đào tạo bài bản, chưa có kỹ năng nghề hoặc kinh nghiệm thực tế. Trong giai đoạn này, mục tiêu chính là học hỏi, làm quen với công việc và môi trường làm việc thay vì đáp ứng ngay yêu cầu về năng suất.

Khi doanh nghiệp cần đào tạo theo nhu cầu riêng

Nhiều doanh nghiệp áp dụng hợp đồng học việc để chủ động đào tạo nhân sự theo quy trình, tiêu chuẩn và văn hóa nội bộ. Điều này giúp người học việc sau khi hoàn thành đào tạo có thể nhanh chóng thích nghi và làm việc hiệu quả khi trở thành nhân viên chính thức.

Khi người học việc là sinh viên, người mới ra trường hoặc chuyển nghề

Sinh viên thực tập, người mới tốt nghiệp hoặc người đang chuyển sang một lĩnh vực nghề nghiệp mới là những đối tượng phù hợp với hợp đồng học việc. Hình thức này giúp họ có cơ hội tiếp cận thực tế, tích lũy kinh nghiệm mà vẫn có cơ sở pháp lý rõ ràng.

Khi cần làm rõ quyền và nghĩa vụ của hai bên

Việc ký kết hợp đồng học việc giúp doanh nghiệp và người học xác định rõ thời gian học việc, nội dung đào tạo, quyền lợi và trách nhiệm của mỗi bên, từ đó hạn chế rủi ro và tranh chấp phát sinh.

Hợp đồng học việc có được trả lương không?

Mục đích chính của hợp đồng học việc là đào tạo nghề, không phải sử dụng lao động, nên pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải trả lương cho người học việc.

Tuy nhiên, hai bên hoàn toàn có thể thỏa thuận về việc trả lương, phụ cấp hoặc hỗ trợ chi phí (ăn ở, đi lại…) trong thời gian học việc.

Nếu có trả lương, mức lương và hình thức chi trả cần được ghi rõ trong hợp đồng học việc để tránh tranh chấp.

Lưu ý, nếu trong quá trình học việc mà người học làm việc thường xuyên, tạo ra sản phẩm, chịu sự quản lý như nhân viên, thì quan hệ này có thể bị xem là quan hệ lao động, khi đó doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động và trả lương theo quy định.

 Vì vậy, khi ký hợp đồng học việc, bạn nên đọc kỹ điều khoản về tiền lương và tính chất công việc để đảm bảo quyền lợi của mình.

Hợp đồng học việc có đóng BHXH không?

Hợp đồng thử việc không phải là hợp đồng lao động, nên không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Vì vậy, trong thời gian thử việc, dù có nhận lương, người lao động và doanh nghiệp đều không phải đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Tuy nhiên, nếu hai bên ký hợp đồng lao động có điều khoản thử việc (không tách riêng hợp đồng thử việc) và hợp đồng đó có thời hạn từ 1 tháng trở lên thì vẫn phải đóng BHXH bắt buộc ngay từ thời điểm bắt đầu làm việc. Chỉ khi ký riêng hợp đồng thử việc thì mới không đóng BHXH.

Nội dung cần có trong hợp đồng học việc

Để đảm bảo tính minh bạch và hạn chế tranh chấp, hợp đồng học việc cần thể hiện đầy đủ các nội dung cơ bản sau:

Thông tin của các bên tham gia

Hợp đồng cần ghi rõ thông tin của người học việc và doanh nghiệp, bao gồm họ tên, ngày sinh, địa chỉ, giấy tờ tùy thân của người học việc; tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở, người đại diện ký kết hợp đồng. Đây là căn cứ xác định chủ thể chịu trách nhiệm trong suốt thời gian học việc.

Thời gian và địa điểm học việc

Nội dung này cần nêu rõ thời hạn học việc bắt đầu và kết thúc, cũng như địa điểm đào tạo, thực hành. Việc xác định cụ thể giúp hai bên chủ động sắp xếp công việc và tránh phát sinh tranh chấp liên quan đến thời gian học việc.

Nghề, công việc và nội dung đào tạo

Hợp đồng học việc phải ghi rõ nghề hoặc công việc mà người học việc được đào tạo, kèm theo nội dung, chương trình học việc, kỹ năng cần đạt được sau thời gian học. Đây là phần cốt lõi thể hiện mục đích đào tạo của hợp đồng.

Quyền và nghĩa vụ của người học việc

Hợp đồng cần quy định rõ trách nhiệm của người học việc như chấp hành nội quy, tuân thủ hướng dẫn, bảo mật thông tin, đồng thời ghi nhận các quyền lợi như được đào tạo, hướng dẫn, đảm bảo điều kiện học tập và thực hành.

Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp

Doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức đào tạo, bố trí người hướng dẫn, đảm bảo môi trường học việc an toàn. Đồng thời, hợp đồng cũng cần nêu rõ quyền quản lý, giám sát và yêu cầu người học việc tuân thủ quy định trong quá trình học việc.

Tiền lương, phụ cấp và các khoản hỗ trợ

Hợp đồng học việc cần làm rõ việc người học việc có được trả lương, phụ cấp, hỗ trợ chi phí hay không, mức hưởng và hình thức chi trả. Điều này giúp tránh hiểu nhầm về quyền lợi tài chính trong thời gian học việc.

An toàn lao động và bảo hộ

Nếu người học việc tham gia thực hành tại nơi làm việc, hợp đồng cần quy định về an toàn, vệ sinh lao động, trang bị bảo hộ và trách nhiệm của các bên khi xảy ra tai nạn.

Chấm dứt hợp đồng học việc

Hợp đồng nên quy định các trường hợp chấm dứt học việc, thời hạn báo trước và trách nhiệm của mỗi bên khi hợp đồng kết thúc trước thời hạn.

Điều khoản cam kết và hiệu lực hợp đồng

Cuối cùng, hợp đồng cần có điều khoản cam kết thực hiện, hiệu lực hợp đồng, số bản hợp đồng và chữ ký của các bên để đảm bảo giá trị pháp lý.

 Đừng ký kết một cách vội vàng khi chưa thực sự hiểu hợp đồng học việc là gì và các điều khoản liên quan. Hãy chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi và tham khảo ý kiến cần thiết ngay hôm nay để bảo vệ quyền lợi và lựa chọn cho mình hướng đi đúng đắn nhất nhé. 

Trí Nhân