Có nên tìm việc qua người quen? Lợi, hại và cách nhờ giới thiệu đúng mực

Một cuộc gọi cho anh họ làm ở nhà máy, một tin nhắn cho bạn cũ vừa lên trưởng nhóm, nhiều người bắt đầu tìm việc theo cách đó. Câu hỏi có nên tìm việc qua người quen không có đáp án tuyệt đối. Bài viết phân tích lợi và hại, cách nhờ giới thiệu đúng mực, cách giữ quan hệ khi không được nhận và điểm khác với networking.

Phần dưới đây đi từ câu trả lời ngắn đến từng bước cụ thể.

1. Có nên tìm việc qua người quen? Câu trả lời ngắn

Nên, với điều kiện người quen chỉ mở cửa chứ không thay bạn bước qua. Một lời giới thiệu giúp hồ sơ được Chuyên viên tuyển dụng (Recruiter) đọc sớm hơn, nhưng quyết định nhận hay không vẫn dựa trên phỏng vấn, bài kiểm tra và thử việc. Rắc rối bắt đầu khi ứng viên coi lời giới thiệu là tấm vé đi thẳng, khiến cả hai cùng chịu áp lực nếu kết quả không như kỳ vọng.

Nhiều doanh nghiệp có chương trình giới thiệu nội bộ (employee referral), nhưng ứng viên vẫn đi đúng quy trình. Khác biệt giữa nhờ vả cảm tính và quan hệ nghề nghiệp lâu dài được phân tích trong bài Networking Là Gì? Cách Xây Dựng Mạng Lưới Quan Hệ Nghề Nghiệp Bền Vững.

Người quen có thể giúp hồ sơ của bạn được mở ra sớm hơn, nhưng không ai đi phỏng vấn thay bạn được.

2. Lợi và hại khi được người quen giới thiệu việc làm

Đi qua mối quan hệ quen biết mang lại thuận lợi rõ ràng, kèm những ràng buộc ít ai lường trước. Bảng dưới đây đặt từng mặt cạnh cách giảm rủi ro.

Khía cạnh	Lợi	Hại	Cách giảm rủi ro
Thông tin công ty	Biết văn hóa, áp lực và phong cách quản lý thật	Thông tin mang góc nhìn cá nhân của một người	Hỏi thêm người khác, đọc kỹ mô tả công việc
Tốc độ	Hồ sơ đến tay người tuyển dụng nhanh hơn	Dễ chủ quan, chuẩn bị phỏng vấn sơ sài	Chuẩn bị như ứng viên nộp hồ sơ bình thường
Quyết định nhận việc	Có người để hỏi trước khi nhận lời	Ngại từ chối khi lương hoặc vị trí không hợp	Nói trước rằng bạn sẽ cân nhắc kỹ
Hình ảnh nơi làm việc	Có người chỉ dẫn trong tuần đầu	Bị nghĩ là “con ông cháu cha”	Để kết quả công việc nói thay
Khi muốn nghỉ việc	Có người góp ý trước khi quyết định	Áp lực nể nang, sợ người giới thiệu mất mặt	Báo trước cho người giới thiệu, bàn giao đầy đủ

Phần lợi chủ yếu nằm ở thông tin và tốc độ, còn phần hại xoay quanh chuyện nể nang. Vì vậy, hãy tự hỏi mình có đủ thoải mái để từ chối hoặc nghỉ nếu không hợp hay không.

3. Hỏi người quen về văn hóa và người quản lý thật

Giá trị đáng kể của người quen thường nằm ở thông tin, hơn cả suất giới thiệu. Tin tuyển dụng mô tả công việc theo cách doanh nghiệp muốn trình bày, còn người bên trong biết ca kíp thực tế và cách quản lý xử lý sai sót. Biết sớm những điều này giúp bạn quyết định có nên ứng tuyển, thay vì phát hiện ra sau vài tháng thử việc.

– Người quản lý trực tiếp thường giao việc và phản hồi theo cách nào?

– Tăng ca có thường xuyên không và được tính như thế nào?

– Người cũ ở vị trí này nghỉ việc vì lý do gì?

Ba câu hỏi này giúp bạn so sánh nơi được giới thiệu với lựa chọn khác. Với các vị trí công nhân, phụ kho hay bảo vệ, việc rủ nhau vào làm cùng xưởng khá phổ biến, nên bạn có thể đối chiếu thêm các tin việc làm lao động phổ thông trước khi nhận lời.

4. Cách nhờ giới thiệu đúng mực

Nhờ giới thiệu không có nghĩa là nhờ “đi cửa sau”. Cách đúng mực là đề nghị người quen chuyển hồ sơ hoặc cho biết đầu mối tuyển dụng, sau đó bạn tự nộp hồ sơ đầy đủ theo hướng dẫn. Hãy gửi kèm CV đã chỉnh theo vị trí và vài dòng nói vì sao mình phù hợp để người giới thiệu dễ chuyển tiếp. Đừng hỏi đáp án bài kiểm tra, vì điều đó đặt họ vào thế khó với công ty.

Khi đã được giới thiệu, hãy chuẩn bị phỏng vấn kỹ như mọi ứng viên khác.

5. Giữ quan hệ khi không được nhận

Không được nhận sau khi được giới thiệu là chuyện bình thường, nhưng cách phản ứng quyết định quan hệ còn tốt hay không. Hãy báo kết quả, cảm ơn người giới thiệu đã dành thời gian và tránh than phiền về công ty. Một lời cảm ơn đúng lúc khiến người ta sẵn lòng giúp bạn ở lần sau.

Nếu được nhận rồi nhưng thấy không hợp, hãy nói thẳng với người giới thiệu trước khi nộp đơn nghỉ.

6. Tìm việc qua người quen khác networking chuyên nghiệp ra sao?

Xin việc nhờ người quen thường dựa trên quan hệ gia đình, họ hàng hoặc bạn bè, và chỉ được nhắc đến khi bạn đang cần việc. Networking chuyên nghiệp là xây dựng quan hệ với người cùng ngành qua sự kiện nghề nghiệp, hội nhóm chuyên môn hoặc hồ sơ LinkedIn, kể cả khi chưa cần đổi việc. Người đi làm lâu năm thường kết hợp cả hai: dùng người quen để lấy thông tin và dùng mạng lưới nghề nghiệp để mở rộng lựa chọn.

7. Câu hỏi thường gặp

1. Được người quen giới thiệu có cần nói với người phỏng vấn không? Nếu được hỏi bạn biết tin tuyển dụng từ đâu, hãy trả lời trung thực, ngắn gọn và không nhấn mạnh quan hệ.

2. Từ chối công việc do người quen giới thiệu có làm mất lòng không? Ít khi, nếu bạn báo sớm, nêu lý do rõ ràng và cảm ơn người đã giới thiệu.

3. Có nên làm cùng phòng ban với người thân? Nên cân nhắc kỹ, vì nhiều doanh nghiệp có quy định riêng về quan hệ họ hàng trong cùng bộ phận.

Lời giới thiệu có thể rút ngắn quãng đường đến buổi phỏng vấn, nhưng không thay được năng lực của bạn. Khi cân nhắc có nên tìm việc qua người quen, hãy xem họ trước hết là nguồn thông tin thật về văn hóa và người quản lý, sau đó mới là người mở cửa. Nhờ đúng mực, vẫn đi đủ vòng tuyển và giữ liên lạc dù kết quả ra sao.

Bài viết mang tính tham khảo; quy trình tuyển dụng và quy định về giới thiệu nội bộ tùy từng doanh nghiệp.

Minh An