Hợp đồng thử việc có đóng bảo hiểm không và khi nào bắt buộc đóng?

Cùng một tháng thử việc, hai người có thể nhận hai kết quả khác nhau: một người được cộng tháng đó vào sổ bảo hiểm, người kia thì không. Khác biệt nằm ở tờ giấy họ đã ký chứ không ở công ty tốt hay xấu. Câu hỏi hợp đồng thử việc có đóng bảo hiểm không chỉ trả lời được khi biết rõ loại văn bản áp dụng.

1. Hai cách thỏa thuận thử việc quyết định toàn bộ câu chuyện bảo hiểm

Điều 24 Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14) nêu rõ hai bên có thể thỏa thuận nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động, hoặc thỏa thuận về thử việc bằng việc giao kết hợp đồng thử việc (Probationary Contract). Hai lựa chọn này có giá trị pháp lý ngang nhau nhưng hệ quả về an sinh lại rất khác, và vì luật để ngỏ cả hai nên người lao động thường không biết mình đang ở nhóm nào.

1. Thử việc ghi trong hợp đồng lao động

Ở phương án này, hai bên ký thẳng một hợp đồng lao động (Labor Contract), bên trong dành một điều khoản mô tả thời gian thử việc, mức lương thử việc và cách xử lý khi kết quả không đạt. Quan hệ lao động phát sinh ngay từ ngày đầu tiên. Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 quy định nếu thử việc đạt yêu cầu thì hai bên tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết, không cần ký thêm giấy tờ mới.

2. Giao kết hợp đồng thử việc riêng

Đây là dạng phổ biến hơn ở doanh nghiệp Việt Nam. Hai bên ký một văn bản độc lập, ghi thời hạn theo Điều 25 Bộ luật Lao động 2019: tối đa 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp, 60 ngày với chức danh cần trình độ từ cao đẳng trở lên, 30 ngày với trình độ trung cấp và công nhân kỹ thuật, 6 ngày làm việc với các công việc còn lại. Khi thử việc đạt, doanh nghiệp phải giao kết hợp đồng lao động mới. Đây cũng là nhóm khiến câu hỏi hợp đồng thử việc có đóng bảo hiểm không được đặt ra nhiều nhất.

Điểm cần nhớ: hợp đồng thử việc riêng không phải là hợp đồng lao động, dù công việc, giờ giấc và người quản lý đều giống hệt nhau.

2. Trường hợp nào phải đóng và trường hợp nào không

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) hiệu lực từ 01/7/2025 xác định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (Social Insurance) bắt buộc gồm người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên. Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành đã chốt điểm gây tranh cãi nhiều năm: theo khoản 5 Điều 3, người đang làm việc theo hợp đồng thử việc đúng quy định pháp luật lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Bạn có thể tham khảo thêm việc làm ngành nhân sự đang tuyển dụng trên CareerLink để nắm rõ nhu cầu thực tế và yêu cầu của nhà tuyển dụng.

Như vậy, đáp án cho thắc mắc hợp đồng thử việc có đóng bảo hiểm không không phụ thuộc vào tên gọi vị trí hay việc bạn đã đi làm bao lâu, mà phụ thuộc vào bản chất văn bản đã ký. Bảng dưới đây tóm tắt cách phân loại để bạn tự đối chiếu với giấy tờ của mình.

Tình huống	BHXH bắt buộc	Căn cứ pháp lý
Ký hợp đồng thử việc riêng, thời hạn 2 tháng	Không thuộc diện đóng	Khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP
Ký hợp đồng lao động 12 tháng, trong đó có 2 tháng thử việc	Đóng cho cả thời gian thử việc	Điều 2 Luật BHXH 2024, Điều 24 BLLĐ 2019
Ký hợp đồng lao động 1 tháng có điều khoản thử việc	Đóng từ ngày đầu tiên	Điều 2 Luật BHXH 2024
Hết thử việc, tiếp tục làm nhưng chưa ký hợp đồng lao động	Phải đóng theo quan hệ lao động thực tế	Điều 27 BLLĐ 2019
Ký liên tiếp nhiều hợp đồng thử việc cho cùng một công việc	Là hành vi trái luật, cơ quan BHXH có thể truy thu	Điều 25 BLLĐ 2019

Hai dòng cuối bảng là nơi tranh chấp thường phát sinh. Điều 25 chỉ cho phép thử việc một lần đối với một công việc, nên việc gia hạn thử việc lần hai hoặc để người lao động làm tiếp không giấy tờ sau khi hết hạn đều bị xem là vi phạm. Khi đó, cơ quan bảo hiểm xã hội căn cứ vào quan hệ lao động thực tế chứ không căn cứ vào tên hợp đồng.

3. Không đóng bảo hiểm thì người lao động được bù bằng gì

Nhiều người hiểu nhầm rằng không đóng bảo hiểm nghĩa là mất trắng phần quyền lợi đó. Thực tế, khoản 3 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 buộc người sử dụng lao động trả thêm cùng lúc với kỳ trả lương một khoản tiền tương đương mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế (Health Insurance) và bảo hiểm thất nghiệp (Unemployment Insurance) thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp, dành cho người không thuộc đối tượng tham gia. Đây là khoản dễ bị bỏ qua nhất.

Để hiểu sâu hơn về quyền lợi liên quan, bạn có thể xem thêm bài Hợp đồng xác định thời hạn và không xác định thời hạn khác gì nhau trong chuyên mục Luật Lao động của CareerLink.

Khoản tiền này được tính trên nền tiền lương thử việc, vốn tối thiểu bằng 85% mức lương của công việc theo Điều 26 Bộ luật Lao động 2019. Nếu phiếu lương thử việc chỉ có một dòng lương duy nhất, không có dòng phụ cấp bảo hiểm nào, rất có thể doanh nghiệp đang thiếu nghĩa vụ này và bạn có quyền đề nghị bộ phận nhân sự giải thích cách tính.

Về bảo hiểm y tế, người thử việc theo hợp đồng riêng không được cấp thẻ theo diện người lao động, nhưng vẫn có thể duy trì thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình để không gián đoạn quyền khám chữa bệnh. Với bảo hiểm thất nghiệp, Luật Việc làm 2025 hiệu lực từ 01/01/2026 tiếp tục gắn đối tượng tham gia với hợp đồng lao động, nên giai đoạn thử việc riêng không được tính vào thời gian đóng để hưởng trợ cấp về sau.

4. Nhận diện dấu hiệu né đóng và mức xử phạt hiện hành

Ranh giới giữa “đúng luật” và “né luật” nằm ở chỗ doanh nghiệp có tôn trọng giới hạn thời gian thử việc hay không. Một hợp đồng thử việc 30 ngày cho vị trí nhân viên kinh doanh là bình thường, nhưng ba hợp đồng thử việc liên tiếp cho cùng vị trí đó lại là chuyện khác. Dưới đây là các dấu hiệu người lao động nên cảnh giác.

– Doanh nghiệp yêu cầu ký lại hợp đồng thử việc lần hai với lý do “chưa đạt KPI”, trong khi Điều 25 chỉ cho phép thử việc một lần cho một công việc.

– Thời gian thử việc vượt mức trần tương ứng với trình độ chuyên môn của vị trí, chẳng hạn 90 ngày cho một công việc chỉ cần trình độ trung cấp.

– Hết hạn thử việc nhưng doanh nghiệp không thông báo kết quả và cũng không ký hợp đồng lao động, để người lao động làm tiếp trong tình trạng không giấy tờ.

– Phiếu lương không thể hiện khoản tiền bù tương đương mức đóng bảo hiểm theo khoản 3 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019.

Những hành vi trên đều có chế tài cụ thể. Nghị định 12/2022/NĐ-CP phạt tiền từ 500.000 đến 1.000.000 đồng với hành vi không thông báo kết quả thử việc, và từ 2.000.000 đến 5.000.000 đồng với hành vi thử việc quá một lần cho một công việc, thử việc quá thời gian quy định, trả lương thử việc thấp hơn 85% hoặc không giao kết hợp đồng lao động khi thử việc đạt yêu cầu; mức này áp dụng với cá nhân, tổ chức bị phạt gấp đôi. Riêng nghĩa vụ bảo hiểm, Điều 39 của nghị định này nêu mức phạt 12–15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản với hành vi chậm đóng hoặc đóng không đủ số người, và 18–20% với hành vi không đóng cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia, tối đa 75.000.000 đồng khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015.

5. Người lao động nên làm gì khi nghi ngờ công ty né đóng

Bước đầu tiên là đọc lại chính văn bản mình đã ký, gồm tiêu đề, thời hạn và điều khoản về lương, bảo hiểm. Nếu tiêu đề ghi “Hợp đồng lao động” mà công ty không báo tăng lao động với cơ quan bảo hiểm xã hội, đó là dấu hiệu thiếu nghĩa vụ. Ngược lại, nếu tiêu đề ghi “Hợp đồng thử việc” và thời hạn nằm trong giới hạn của Điều 25, doanh nghiệp không sai khi chưa đóng, nhưng vẫn phải trả khoản tiền bù. Bước thứ hai là tự tra cứu quá trình đóng bằng ứng dụng VssID của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc tổng đài 1900 9068.

– Bước ba là gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc email tới bộ phận nhân sự, nêu rõ căn cứ pháp lý và đề nghị giải trình trong thời hạn cụ thể.

– Bước bốn là liên hệ tổ chức công đoàn cơ sở, hoặc công đoàn cấp trên trực tiếp nếu nơi làm việc chưa có công đoàn, để được hỗ trợ thương lượng.

– Bước năm là gửi đơn tới cơ quan bảo hiểm xã hội nơi doanh nghiệp đăng ký và cơ quan quản lý lao động địa phương để đề nghị thanh tra.

Trong suốt quá trình đó, hãy lưu giữ hợp đồng, phiếu lương, sao kê ngân hàng, email phân công công việc và bảng chấm công. Đây là nhóm chứng cứ được cơ quan chức năng xem xét khi xác định quan hệ lao động thực tế, kể cả khi giấy tờ mang tên hợp đồng thử việc.

Về nhu cầu tuyển dụng ở nhóm công việc trực tiếp xử lý những vấn đề này, chuyên mục Nhân sự trên CareerLink hiện có 921 tin tuyển dụng, mức lương phổ biến 7–100 triệu/tháng tùy vị trí, quy mô doanh nghiệp và kinh nghiệm ứng viên. Khoảng dao động rộng như vậy phản ánh khác biệt giữa nhân viên hành chính nhân sự (HR Administrator) mới vào nghề và giám đốc nhân sự (HR Director) phụ trách toàn bộ hệ thống chính sách. Phần lớn mô tả công việc ở nhóm này đều yêu cầu nắm vững Bộ luật Lao động và nghiệp vụ bảo hiểm xã hội.

6. Câu hỏi thường gặp

1. Thử việc 2 tháng rồi nghỉ, tôi có được truy lĩnh tiền bảo hiểm không?

Nếu bạn ký hợp đồng thử việc riêng đúng quy định, giai đoạn đó không phát sinh nghĩa vụ đóng nên không có khoản truy lĩnh từ cơ quan bảo hiểm. Tuy nhiên, bạn có quyền yêu cầu doanh nghiệp thanh toán khoản tiền tương đương mức đóng theo khoản 3 Điều 168 nếu chưa được trả trong kỳ lương.

2. Công ty ghi thử việc trong hợp đồng lao động nhưng vẫn không đóng bảo hiểm, tôi phải làm gì?

Đây là trường hợp doanh nghiệp thiếu nghĩa vụ. Bạn nên kiểm tra lịch sử đóng trên VssID, sau đó gửi yêu cầu giải trình bằng văn bản tới bộ phận nhân sự. Nếu không được khắc phục, bạn có thể phản ánh tới cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đơn vị đăng ký để được xem xét truy thu.

3. Thời gian thử việc có được tính vào thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp không?

Chỉ khi thử việc nằm trong hợp đồng lao động thuộc diện tham gia. Với hợp đồng thử việc riêng, giai đoạn đó không được cộng vào thời gian đóng để tính hưởng trợ cấp thất nghiệp theo Luật Việc làm 2025.

Đọc kỹ tiêu đề và thời hạn văn bản trước khi đặt bút ký vẫn là cách đơn giản nhất để không bị động về sau. Thắc mắc hợp đồng thử việc có đóng bảo hiểm không thực chất là câu hỏi về loại hợp đồng, không phải về thiện chí doanh nghiệp. Khi xác định đúng nhóm của mình, bạn sẽ biết nên yêu cầu khoản tiền bù hay yêu cầu báo tăng lao động.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chính thức; vui lòng liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý lao động hoặc luật sư cho trường hợp cụ thể.

Minh An