Ngành luật quốc tế học gì, ra trường làm gì và cần chuẩn bị những gì

Nhiều người nghĩ học luật về quan hệ giữa các nước là để làm ngoại giao. Thực tế, ngành luật quốc tế gắn chặt với hợp đồng xuất nhập khẩu, dự án đầu tư nước ngoài và tranh chấp thương mại của doanh nghiệp. Dưới đây là nội dung ngành học, nơi việc làm tập trung và những việc nên chuẩn bị sớm.

1. Ngành luật quốc tế học gì

Luật quốc tế (International Law) nghiên cứu quy tắc điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và quan hệ dân sự, thương mại có yếu tố nước ngoài. Chương trình đại học thường bắt đầu bằng khối pháp luật nền như hiến pháp, dân sự, hình sự, rồi chuyên sâu dần vào mảng quốc tế. Sinh viên học song song điều ước, án lệ và kỹ năng soạn thảo văn bản.

Công pháp quốc tế

Đây là phần điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia và tổ chức liên chính phủ. Người học tìm hiểu Hiến chương Liên Hợp Quốc, Công ước Viên năm 1969 về Luật Điều ước quốc tế, Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia. Mảng này gắn với đối ngoại, biên giới và biển đảo.

Tư pháp quốc tế

Tư pháp quốc tế xử lý quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài như hôn nhân, thừa kế, hợp đồng giữa hai bên ở hai nước. Câu hỏi trung tâm là pháp luật nước nào được áp dụng và tòa án nước nào có thẩm quyền. Bộ luật Dân sự năm 2015 có một phần riêng về pháp luật áp dụng với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.

Luật thương mại và đầu tư quốc tế

Đây là mảng có nhu cầu tuyển dụng rõ nhờ Việt Nam tham gia sâu vào thương mại toàn cầu. Sinh viên học quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, Công ước Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), bộ quy tắc điều kiện giao hàng Incoterms hiện hành của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) và trọng tài thương mại.

2. Luật quốc tế khác ngành Luật và Luật kinh tế ra sao

Ba ngành có chung khối kiến thức pháp luật nền, khác nhau chủ yếu ở phạm vi chuyên sâu và môi trường làm việc hướng tới. Ngành Luật đào tạo rộng, phù hợp với tòa án, viện kiểm sát, văn phòng công chứng hay luật sư tranh tụng. Luật kinh tế tập trung vào hoạt động doanh nghiệp trong nước như thành lập, thuế, cạnh tranh, phá sản. Nếu chưa rõ bức tranh chung, bạn có thể đọc thêm bài Ngành Luật Là Gì Ra Trường Làm Gì trước khi so sánh sâu hơn.

Tiêu chí	Ngành Luật	Luật kinh tế	Luật quốc tế
Phạm vi kiến thức	Rộng, bao quát các ngành luật	Pháp luật về kinh doanh trong nước	Quan hệ có yếu tố nước ngoài, điều ước quốc tế
Văn bản thường dùng	Bộ luật, luật trong nước	Luật Doanh nghiệp, luật thuế, luật cạnh tranh	Điều ước, hiệp định thương mại, án lệ nước ngoài
Yêu cầu ngoại ngữ	Tùy vị trí	Trung bình đến khá	Cao, cần đọc hiểu văn bản pháp lý tiếng Anh
Nơi làm việc tiêu biểu	Tòa án, viện kiểm sát, công chứng	Pháp chế doanh nghiệp, tư vấn thuế	Doanh nghiệp FDI, công ty luật, trung tâm trọng tài

Ranh giới giữa các ngành không cứng: cử nhân Luật kinh tế giỏi tiếng Anh vẫn làm được pháp chế cho doanh nghiệp nước ngoài, còn người học mảng quốc tế vẫn cần vững luật trong nước.

3. Ra trường làm gì: việc làm nằm nhiều ở thương mại

Một hiểu lầm phổ biến là học ngành này thì chỉ làm ngoại giao. Thực tế, số vị trí ở cơ quan đối ngoại khá hạn chế và có quy trình tuyển dụng riêng, còn phần lớn cơ hội nằm ở khu vực doanh nghiệp. Mỗi hợp đồng xuất khẩu, mỗi dự án đầu tư nước ngoài hay mỗi vụ tranh chấp với đối tác nước ngoài cần người hiểu luật của nhiều hệ thống.

Các vị trí thường gặp với người học mảng này gồm:

– Chuyên viên pháp chế (In-house Legal Counsel) tại doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp xuất nhập khẩu rà soát hợp đồng với đối tác nước ngoài.

– Chuyên viên tư vấn (Legal Associate) tại công ty luật hỗ trợ khách hàng trong các giao dịch đầu tư, mua bán – sáp nhập.

– Chuyên viên tuân thủ (Compliance Officer) theo dõi quy định về thuế quan, xuất xứ hàng hóa và chống bán phá giá.

– Chuyên viên pháp lý tại trung tâm trọng tài như Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) hỗ trợ quản lý hồ sơ tranh chấp.

– Chuyên viên tại cơ quan nhà nước về đối ngoại, hội nhập tham gia rà soát điều ước và hiệp định thương mại.

Năm hướng trên có yêu cầu khác nhau, nên hãy chọn sớm một hai hướng để định hình môn tự chọn và nơi thực tập.

Người mới ra trường thường bắt đầu từ vị trí trợ lý pháp lý (Paralegal) hoặc thực tập sinh tại công ty luật, rồi tích lũy kinh nghiệm soạn thảo, rà soát hợp đồng. Để nắm yêu cầu tuyển dụng thực tế của từng vị trí, bạn có thể tham khảo các tin việc làm pháp lý – luật đang đăng trên CareerLink.

4. Tiếng Anh pháp lý là điều kiện cạnh tranh

Ở mảng quốc tế, tiếng Anh không phải điểm cộng mà là công cụ làm việc hằng ngày. Điều ước, hợp đồng mẫu, phán quyết trọng tài và tài liệu của WTO phần lớn được soạn bằng tiếng Anh. Tiếng Anh pháp lý (Legal English) lại khác tiếng Anh giao tiếp ở chỗ mỗi từ có thể mang nghĩa kỹ thuật riêng, ví dụ “consideration” trong hợp đồng hay “jurisdiction” trong tố tụng.

Trong một hợp đồng quốc tế, câu chữ chính là rủi ro. Người hiểu đúng một từ “shall” hay “may” có thể giúp doanh nghiệp tránh được cả một vụ tranh chấp.

Vì vậy, người học nên làm quen với văn bản gốc từ năm đầu. Đọc chậm một hợp đồng mẫu, tra từng thuật ngữ và so với bản dịch tiếng Việt hiệu quả hơn học danh sách từ rời rạc.

Ngoài tiếng Anh, một ngoại ngữ thứ hai như tiếng Trung, tiếng Nhật hay tiếng Hàn là lợi thế khi làm với doanh nghiệp từ các thị trường đầu tư lớn vào Việt Nam.

5. Trường đào tạo và con đường trở thành luật sư

Tại Việt Nam, một số cơ sở công lập có ngành hoặc khoa chuyên sâu về mảng này. Học viện Ngoại giao tuyển sinh ngành Luật quốc tế, Trường Đại học Luật Hà Nội có Khoa Pháp luật quốc tế, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh có Khoa Luật Quốc tế. Bạn nên đọc kỹ chương trình đào tạo và đề án tuyển sinh trên website chính thức của trường để so sánh.

Tốt nghiệp cử nhân luật chưa đủ để hành nghề luật sư. Theo Luật Luật sư hiện hành, người có bằng cử nhân luật cần hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư kéo dài 12 tháng tại cơ sở đào tạo nghề luật sư, đơn vị quen thuộc là Học viện Tư pháp thuộc Bộ Tư pháp. Sau đó, người học tập sự hành nghề tại tổ chức hành nghề luật sư trong 12 tháng, trừ một số trường hợp được giảm theo luật. Kết thúc tập sự, người tập sự tham dự kỳ kiểm tra kết quả do Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức trước khi đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề.

Lộ trình tới chứng chỉ hành nghề kéo dài nhiều năm, nên hãy xác định sớm bạn muốn làm luật sư hay pháp chế.

6. Ai phù hợp với hướng học này

Ngành hợp với người thích đọc, có tư duy lập luận chặt và kiên nhẫn với văn bản dài. Bạn cần sự tỉ mỉ để phát hiện một chữ sai trong hợp đồng có thể làm thay đổi trách nhiệm của cả hai bên. Khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa và chịu áp lực thời hạn khi đàm phán cũng quan trọng. Nếu bạn thích kinh tế, thương mại và có nền ngoại ngữ khá, đây là hướng đáng cân nhắc.

Nếu bạn bị hấp dẫn bởi hình ảnh nhà ngoại giao mà không thích văn bản pháp lý, hãy cân nhắc thêm ngành Quan hệ quốc tế, nơi công việc thiên về phân tích chính sách.

7. Câu hỏi thường gặp

1. Cử nhân ngành này có làm được luật sư không? Có. Họ cần hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư, thời gian tập sự và kỳ kiểm tra kết quả tập sự như cử nhân các ngành luật khác.

2. Ngành này có bắt buộc giỏi tiếng Anh từ đầu không? Không bắt buộc ngay khi nhập học, nhưng nên rèn sớm. Phần lớn tài liệu chuyên sâu, điều ước và hợp đồng quốc tế được soạn bằng tiếng Anh.

3. Ra trường có phải chỉ làm ngoại giao? Không. Phần lớn cơ hội nằm ở doanh nghiệp FDI, công ty luật, trung tâm trọng tài và các vị trí tuân thủ thương mại.

Chọn ngành nên bắt đầu từ công việc hằng ngày, không chỉ từ hình ảnh hào nhoáng. Với ngành luật quốc tế, thương mại, đầu tư và hợp đồng mới là nơi tập trung phần lớn việc làm, còn tiếng Anh pháp lý là công cụ cần rèn từ năm đầu. Đọc kỹ chương trình của trường và xác định sớm hướng luật sư hay pháp chế sẽ giúp bạn đi đường ngắn hơn.

Bài viết mang tính tham khảo, tổng hợp từ văn bản pháp luật và thông tin công bố của các cơ sở đào tạo tại thời điểm đăng; chương trình học, quy định đào tạo nghề luật sư và nhu cầu tuyển dụng có thể thay đổi theo từng thời kỳ.

Minh An