Nhân viên bảo trì làm gì trong ca trực: phòng ngừa, sửa máy và an toàn LOTO

Hai giờ sáng, máy ép nhựa số 4 báo lỗi áp suất và cả chuyền phải dừng. Người được gọi đầu tiên là thợ trực bảo trì. Vì vậy câu hỏi nhân viên bảo trì làm gì không dừng ở “sửa máy hỏng”. Phần lớn công việc diễn ra trước sự cố: đi tuần, bôi trơn, đo rung, ghi sổ và giữ máy chạy ổn định qua từng ca.

Trước hết, hãy xem các kiểu việc chính.

1. Ba kiểu bảo trì mà nhân viên bảo trì làm trong tuần

Nhân viên bảo trì (Maintenance Technician) bảo dưỡng, sửa chữa và cân chỉnh máy để dây chuyền hoặc tòa nhà vận hành liên tục. Bảo trì phòng ngừa (Preventive Maintenance) làm theo lịch định sẵn. Sửa chữa khi hỏng (Corrective Maintenance) là phản ứng khi máy dừng đột ngột. Bảo trì dựa trên tình trạng (Condition-based Maintenance) dùng máy đo rung, súng đo nhiệt để phát hiện lỗi sớm.

Loại bảo trì	Khi nào làm	Ví dụ việc cụ thể	Chỉ số liên quan
Phòng ngừa theo lịch	Theo giờ chạy máy hoặc theo tháng	Bôi trơn xích tải, thay dây curoa	Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch, MTBF
Sửa chữa khi hỏng	Khi máy dừng hoặc chạy sai thông số	Thay xi lanh khí nén bị xì, thay cảm biến tiệm cận	MTTR, tổng thời gian dừng máy
Dựa trên tình trạng	Khi số đo vượt ngưỡng cảnh báo	Đo rung motor bơm, chụp nhiệt tủ điện	Số sự cố phát hiện sớm

Nhà máy càng có kinh nghiệm thì phần “chữa cháy” càng giảm. Để hiểu kỹ kiểu bảo trì theo lịch, bạn có thể đọc bài Preventive maintenance là gì? Lợi ích và phân loại? trước khi đi tiếp.

2. Một ca trực cho thấy nhân viên bảo trì làm gì

Ca trực bắt đầu bằng sổ bàn giao: máy nào chạy tạm, phụ tùng nào đang chờ. Sau đó nhân viên bảo trì đi tuần, kiểm tra nhiệt độ motor, áp suất khí nén và mức dầu. Thời gian còn lại dành cho phiếu yêu cầu sửa chữa từ sản xuất. Cuối ca, mọi việc phải được ghi lại để ca sau không phải đoán.

– Nhân viên ghi nguyên nhân hỏng, phụ tùng đã thay và thời gian dừng máy vào phần mềm CMMS.

– Họ theo dõi tồn kho bạc đạn, dây curoa, cầu chì, cảm biến và báo khi sắp hết.

– Khi có máy mới, họ tham gia lắp đặt, cân chỉnh đồng tâm trục và chạy thử.

CMMS (Computerized Maintenance Management System – phần mềm quản lý bảo trì) có thể là module ERP như SAP, Odoo hoặc file Excel. Khi đọc tin trong mục việc làm bảo trì – sửa chữa, bạn sẽ thấy nhiều nơi yêu cầu “biết lập báo cáo bảo trì”.

Nhà máy, tòa nhà và khách sạn khác nhau ra sao

Bảo trì cơ khí lo hộp số, bơm, băng tải; bảo trì điện xử lý motor, biến tần. Ở tòa nhà, khách sạn, vị trí này gọi là kỹ thuật M&E (Mechanical & Electrical), phụ trách chiller, thang máy, máy phát điện. Khách sạn còn có việc sửa vòi nước, khóa thẻ từ trong phòng.

3. MTBF, MTTR và lý do máy “không hỏng” mới là thành tích

Nhiều người nghĩ thợ giỏi là người sửa nhanh, nhưng nhà máy nhìn vào hai con số. MTBF (Mean Time Between Failures) là thời gian trung bình giữa hai lần hỏng, MTTR (Mean Time To Repair) là thời gian sửa trung bình. Ví dụ minh họa: máy chạy 600 giờ, hỏng 3 lần thì MTBF là 200 giờ; tổng thời gian sửa 6 giờ thì MTTR là 2 giờ. Giống xe máy thay nhớt đúng kỳ thì ít chết máy giữa đường, kéo dài MTBF thường có giá trị hơn rút ngắn MTTR.

Dấu hiệu của một đội bảo trì làm tốt là không ai phải nhớ tới họ, vì máy cứ thế chạy hết ca này sang ca khác.

Đây cũng là tinh thần của TPM (Total Productive Maintenance – bảo trì năng suất toàn diện) bắt nguồn từ Nhật Bản và được Viện Bảo trì Nhà máy Nhật Bản (JIPM) phổ biến. Người vận hành máy (Machine Operator) tự lau chùi, bôi trơn, còn thợ bảo trì phân tích nguyên nhân gốc của lỗi lặp lại.

4. An toàn khi sửa máy: LOTO và thẻ an toàn điện

Bảo trì có rủi ro thật: kẹt tay, điện giật, bỏng dầu, ngã từ trên cao. Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 yêu cầu người làm công việc nghiêm ngặt về an toàn phải được huấn luyện và cấp thẻ an toàn. Cơ quan quản lý an toàn lao động hiện là Bộ Nội vụ; thẻ an toàn điện do ngành Công Thương quy định, nên bạn đối chiếu thông tư đang áp dụng khi đăng ký huấn luyện.

Sửa xong, thợ bảo trì kiểm tra không còn dụng cụ trong máy, lắp lại tấm che rồi mới tháo khóa. Đồ bảo hộ gồm giày mũi thép, kính và găng cách điện.

5. Ca đêm, cuối tuần và lộ trình đi lên trong nghề

Bảo trì thường làm ca, trực đêm và bận vào cuối tuần, dịp lễ, vì chỉ khi chuyền dừng mới đại tu được. Nếu cần giờ cố định, hãy hỏi rõ lịch trực khi phỏng vấn. Thu nhập tùy tay nghề, số ca trực, khu vực và loại doanh nghiệp, nên đối chiếu tin tuyển dụng đăng công khai.

Nhiều người vào nghề từ trung cấp, cao đẳng điện công nghiệp hoặc cơ khí, rồi lên trưởng nhóm bảo trì (Maintenance Supervisor), kỹ sư bảo trì (Maintenance Engineer). Muốn vậy cần đọc bản vẽ, sơ đồ điện và hiểu PLC (Programmable Logic Controller – bộ điều khiển lập trình) ở mức cơ bản.

Cuốn sổ đó cũng hữu ích khi phỏng vấn vị trí cao hơn.

6. Câu hỏi thường gặp

1. Nhân viên bảo trì có tự thay linh kiện không? Có. Thay bạc đạn, dây curoa, cảm biến là việc thường ngày; hạng mục lớn có thể nhờ nhà cung cấp.

2. Chưa có kinh nghiệm có xin làm bảo trì được không? Có thể, nhiều nhà máy tuyển phụ bảo trì và kèm cặp tại chỗ.

3. Bảo trì nhà máy và khách sạn khác gì nhau? Nhà máy tập trung vào máy sản xuất; khách sạn thiên về hệ thống M&E và sửa chữa trong phòng.

Nghề này dễ bị hiểu là “ai gọi thì đến sửa”. Trả lời đầy đủ câu hỏi nhân viên bảo trì làm gì, đó là người giữ nhịp cho nhà máy bằng lịch phòng ngừa, sổ ghi chép, chỉ số MTBF, MTTR và kỷ luật LOTO. Nếu chấp nhận được lịch trực ca và muốn học sâu cả cơ lẫn điện, bạn có một lộ trình rõ ràng để đi lên trưởng nhóm hoặc kỹ sư bảo trì.

Bài viết mang tính tham khảo; quy định về an toàn lao động có thể thay đổi, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành.

Minh An