My CareerLink
Hồ sơ xin việc
Việc đã lưu
Việc đã ứng tuyển
Thông báo việc làm
Tin nhắn
Ngành nghề/ Địa điểm
Công ty
Cẩm nang việc làm
Mẫu CV xin việc
Mục Lục
- 1. Thích, giỏi và được trả tiền: ba câu hỏi khác nhau
- 2. Sở thích nghề nghiệp được tạo ra qua trải nghiệm
- 3. Ba cách thử nghề với chi phí thấp
- 4. Đọc 20 tin tuyển dụng thật: phép thử rẻ và sát thực tế
- 5. Mô hình Holland RIASEC: dùng như gợi ý, không phải phán quyết
- 6. Thử rồi vẫn chưa rõ mình thích nghề gì thì sao?
- 7. Câu hỏi thường gặp
Nhiều bạn trẻ ra trường vẫn chưa biết nên theo đuổi công việc nào, dù đã làm vài bài trắc nghiệm và đọc không ít lời khuyên. Thay vì chờ một khoảnh khắc “à, đúng rồi”, bài viết gợi ý làm sao biết mình thích nghề gì bằng cách thử nhỏ, quan sát cảm giác thật của bản thân và đối chiếu với công việc hằng ngày của nghề.
Tổng quan nhanh
– Thích một nghề, giỏi một nghề và được trả lương cho nghề đó là ba câu hỏi cần trả lời riêng.
– Sở thích nghề nghiệp thường hình thành qua trải nghiệm thật, hiếm khi nằm sẵn chờ bạn tìm thấy.
– Thực tập, làm thêm, dự án nhỏ và tình nguyện là những cách thử nghề có chi phí thấp.
– Đọc khoảng 20 tin tuyển dụng thật của nghề mình nhắm cho bạn bức tranh sát với công việc hằng ngày.
Bốn ý trên được phân tích lần lượt ở các phần sau, kèm cách làm cụ thể cho từng bước.
1. Thích, giỏi và được trả tiền: ba câu hỏi khác nhau
Khi băn khoăn mình thích nghề gì, nhiều người gộp ba chuyện làm một. “Thích” là sự hứng thú (interest), tức cảm giác muốn quay lại với một hoạt động dù không ai bắt. “Giỏi” là năng lực (competence), thứ có thể rèn luyện và được người khác ghi nhận qua kết quả. “Được trả tiền” là nhu cầu thị trường (market demand), nghĩa là có doanh nghiệp sẵn sàng tuyển cho việc đó.
| Câu hỏi | Bản chất | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Mình có thích không? | Hứng thú, động lực bên trong | Ghi nhật ký những hoạt động làm mình quên thời gian |
| Mình có làm tốt không? | Năng lực có thể rèn luyện | Nhận phản hồi từ người hướng dẫn, đồng đội |
| Có ai trả tiền cho việc này? | Nhu cầu tuyển dụng | Đọc tin tuyển dụng, hỏi người trong nghề |
Một người có thể làm kế toán khá tốt nhưng thấy mỗi ngày đi làm là một cực hình. Tách bạch ba câu hỏi giúp bạn biết mình đang thiếu ở mảnh nào để bổ sung đúng chỗ.
2. Sở thích nghề nghiệp được tạo ra qua trải nghiệm
Câu hỏi bản thân thích nghề gì thường được hình dung như việc đi tìm một kho báu chôn sẵn. Thực tế, hứng thú với công việc thường lớn dần khi bạn bắt tay làm, hiểu sâu hơn và thấy mình tiến bộ. Người chưa từng viết một dòng code khó biết mình có thích lập trình hay không, dù đã đọc rất nhiều bài giới thiệu. Vì vậy, muốn biết mình thích nghề gì, bạn cần thử nhiều hơn là ngồi nghĩ.
Không ai biết mình thích bơi khi chỉ đứng trên bờ đọc sách hướng dẫn; cảm giác thật chỉ đến khi đã xuống nước vài lần.
Với sinh viên năm cuối hoặc người vừa ra trường, công việc đầu tiên chính là một phép thử có giá trị. Bạn có thể tham khảo việc làm cho người mới tốt nghiệp để xem các vị trí thực tập và việc làm đầu đời đang yêu cầu những gì.
3. Ba cách thử nghề với chi phí thấp
Thử nghề không có nghĩa là phải nghỉ việc hay học một khóa dài hạn. Phần lớn phép thử có thể làm song song với việc học hoặc công việc hiện tại. Mục tiêu là thu thập cảm giác thật, chưa phải trở thành chuyên gia.
Ghi nhật ký hoạt động làm mình quên thời gian
Trong hai đến bốn tuần, bạn hãy ghi lại cuối mỗi ngày những việc khiến mình tập trung đến quên xem đồng hồ, và cả những việc khiến mình mệt dù không tốn sức. Dần dần các điểm chung sẽ hiện ra.
Thử việc ngắn qua thực tập, làm thêm hoặc dự án nhỏ
Một kỳ thực tập, một công việc bán thời gian hay một dự án tình nguyện cho bạn thấy cả phần hấp dẫn lẫn phần nhàm chán của nghề. Người muốn làm Chuyên viên tiếp thị nội dung (Content Marketing Specialist) có thể nhận viết bài cho một cửa hàng nhỏ trong một tháng.
Phỏng vấn thông tin người đang làm nghề
Phỏng vấn thông tin (informational interview) là cuộc trò chuyện 20–30 phút với người trong nghề để hỏi về công việc thật, không phải để xin việc. Bạn nên hỏi một ngày làm việc diễn ra thế nào, phần nào khó chịu, ai nên tránh nghề này. Nếu đã lỡ chọn một hướng không hợp, bài Chọn nhầm nghề phải làm sao và các bước xử lý bình tĩnh, không bốc đồng gợi ý cách điều chỉnh mà không phải bắt đầu lại từ đầu.
4. Đọc 20 tin tuyển dụng thật: phép thử rẻ và sát thực tế
Trắc nghiệm cho biết bạn có thiên hướng gì, còn tin tuyển dụng cho biết nghề đó thực sự làm gì mỗi ngày. Hãy chọn một vị trí mình quan tâm, đọc khoảng 20 tin của nhiều doanh nghiệp khác nhau, rồi gạch chân phần mô tả công việc và yêu cầu. Những nhiệm vụ lặp lại và kỹ năng hay được nhắc sẽ dần lộ rõ. Với mỗi nhiệm vụ, hãy tự hỏi ba câu:
– Mình có muốn làm việc này năm ngày mỗi tuần trong vài năm tới hay không?
– Mình đã có kỹ năng nào gần với yêu cầu này, dù chỉ ở mức cơ bản?
– Phần việc nào khiến mình thấy nản ngay khi vừa đọc mô tả?
Câu trả lời trung thực cho ba câu hỏi này cho bạn biết khá rõ mức độ phù hợp.
Lưu ý khi tự khám phá nghề
– Bạn không nên chọn nghề chỉ vì nó đang được nhắc nhiều trên mạng xã hội gần đây.
– Bạn nên tách cảm giác thích một môn học khỏi cảm giác thích công việc hằng ngày của nghề tương ứng.
– Bạn đừng bỏ cuộc sau một lần thử không suôn sẻ, vì môi trường làm việc cũng ảnh hưởng đến cảm nhận.
Ba lưu ý này giúp bạn tránh kết luận vội khi mới thử nghề trong thời gian ngắn.
5. Mô hình Holland RIASEC: dùng như gợi ý, không phải phán quyết
Mô hình Holland (RIASEC) do nhà tâm lý học John Holland đề xuất, chia sở thích nghề nghiệp thành sáu nhóm; công cụ O*NET Interest Profiler của Bộ Lao động Hoa Kỳ cũng dựa trên mô hình này. Mỗi người thường có hai đến ba nhóm nổi trội, tạo thành một mã như “SEC” hay “IAR”. Bảng sau tóm tắt sáu nhóm và ví dụ nghề.
| Nhóm | Thiên hướng | Ví dụ nghề |
|---|---|---|
| Realistic (Thực tế) | Làm việc với máy móc, công cụ | Kỹ thuật viên điện (Electrical Technician) |
| Investigative (Nghiên cứu) | Phân tích, giải quyết vấn đề | Chuyên viên phân tích dữ liệu (Data Analyst) |
| Artistic (Nghệ thuật) | Sáng tạo, tự do thể hiện | Nhà thiết kế đồ họa (Graphic Designer) |
| Social (Xã hội) | Giúp đỡ, giảng dạy | Giáo viên (Teacher) |
| Enterprising (Quản lý) | Thuyết phục, bán hàng, lãnh đạo | Nhân viên kinh doanh (Sales Executive) |
| Conventional (Nghiệp vụ) | Công việc có quy trình, dữ liệu | Kế toán viên (Accountant) |
Kết quả có thể thay đổi khi bạn có thêm trải nghiệm. Hãy dùng mã Holland để lập danh sách ba đến năm nghề cần thử, rồi kiểm chứng bằng các phép thử ở phần 3 và phần 4.
6. Thử rồi vẫn chưa rõ mình thích nghề gì thì sao?
Có giai đoạn bạn thử vài việc mà không thấy hứng thú rõ rệt với việc nào. Điều này khá phổ biến và chưa phải dấu hiệu bạn “không có đam mê”. Đôi khi sở thích nằm ở cách làm việc, như được làm với con người, được tự chủ hay được thấy kết quả nhanh, hơn là ở một chức danh.
Lời khuyên để đi tiếp
– Bạn hãy chọn một công việc đủ ổn để bắt đầu, rồi tiếp tục quan sát bản thân khi làm.
– Bạn nên ghi lại những phần việc mình làm tốt và được khen, vì năng lực thường kéo theo hứng thú.
– Bạn có thể đặt mốc đánh giá lại sau sáu tháng thay vì tự hỏi mỗi ngày mình có hợp nghề không.
Ba thói quen này biến việc chọn nghề thành quá trình điều chỉnh dần, bớt áp lực phải đúng ngay từ đầu.
7. Câu hỏi thường gặp
1. Có nên chọn nghề theo kết quả trắc nghiệm tính cách? Chỉ nên dùng kết quả để lập danh sách nghề cần thử, sau đó kiểm chứng bằng trải nghiệm thật.
2. Mất bao lâu để biết mình thích nghề gì? Không có mốc cố định; nhiều người cần vài tháng làm việc thực tế để có cảm nhận rõ ràng.
3. Thích một nghề nhưng thị trường ít tuyển thì sao? Bạn có thể giữ nó như sở thích, đồng thời chọn nghề liền kề có nhu cầu tuyển dụng tốt hơn.
Câu trả lời cho việc chọn nghề hiếm khi đến từ một buổi ngồi suy nghĩ hay một bài trắc nghiệm. Muốn biết làm sao biết mình thích nghề gì, bạn cần tách ba câu hỏi thích, giỏi và nhu cầu thị trường, rồi thử nghề bằng thực tập, dự án nhỏ, phỏng vấn thông tin và đọc tin tuyển dụng thật. Hãy chọn một nghề trong tuần này và đọc 20 tin tuyển dụng của nó.
Bài viết mang tính tham khảo; quá trình chọn nghề phụ thuộc hoàn cảnh, năng lực và điều kiện riêng của từng người.
Minh An
