Chứng chỉ CFA vs CPA nên chọn cái nào theo đích nghề của bạn

Hai cái tên này hay bị đặt cạnh nhau trong các nhóm tư vấn nghề tài chính, kèm câu hỏi quen thuộc là chứng chỉ CFA vs CPA nên chọn cái nào cho đỡ phí tiền và thời gian. Rắc rối nằm ở chỗ CPA không phải một chứng chỉ duy nhất, nên nhiều người so sánh nhầm đối tượng ngay từ bước đầu tiên.

1. CFA và CPA không cùng một loại chứng chỉ

CFA viết tắt của Chartered Financial Analyst, do CFA Institute cấp cho người thi đạt ba cấp độ Level I, Level II, Level III và đáp ứng điều kiện hội viên. Nội dung xoay quanh định giá tài sản, đọc báo cáo tài chính dưới góc nhìn nhà đầu tư, quản lý danh mục và đạo đức hành nghề. Bài CFA mô tả kỹ hơn khung nội dung từng cấp độ.

Ở phía còn lại, CPA viết tắt của Certified Public Accountant, nhưng đây là tên gọi chung mà nhiều hệ thống nghề nghiệp cùng dùng. Hỏi nên chọn CFA hay CPA mà chưa nói rõ CPA nào thì giống như hỏi nên thi bằng lái hạng nào mà chưa nói lái xe gì.

Phần lớn thiệt hại tiền bạc khi chọn chứng chỉ đến từ việc nhầm đối tượng so sánh, chứ không phải từ việc chọn sai hướng nghề.

2. Ba thứ cùng gọi là CPA nhưng khác hẳn nhau

Thứ giới nghề trong nước quen gọi là CPA Việt Nam chính là chứng chỉ kiểm toán viên (Auditor) và chứng chỉ kế toán viên (Accountant) do Bộ Tài chính cấp, thi theo Thông tư 91/2017/TT-BTC, mỗi năm ít nhất một kỳ vào quý III hoặc quý IV. CPA Australia là danh hiệu của một tổ chức nghề nghiệp tại Australia, cấp sau chương trình sáu môn kèm 36 tháng kinh nghiệm. Còn US CPA là giấy phép do hội đồng kế toán từng bang Hoa Kỳ cấp, thi kỳ Uniform CPA Examination gồm ba phần cốt lõi AUD, FAR, REG và một phần tự chọn.

Chứng chỉ	Nơi cấp	Trọng tâm chuyên môn	Giá trị tại Việt Nam
CFA	CFA Institute (Hoa Kỳ)	Phân tích đầu tư, định giá danh mục	Danh hiệu quốc tế, không phải chứng chỉ hành nghề
Chứng chỉ kiểm toán viên (CPA Việt Nam)	Bộ Tài chính	Kiểm toán, kế toán, thuế theo luật Việt Nam	Căn cứ đăng ký hành nghề kiểm toán độc lập
CPA Australia	CPA Australia Ltd	Kế toán tài chính và quản trị	Quốc tế, phải thi sát hạch để chuyển đổi
US CPA	Hội đồng kế toán từng bang Hoa Kỳ	Kiểm toán và thuế theo chuẩn Hoa Kỳ	Giấy phép tại bang cấp, không thay chứng chỉ trong nước

Cột cuối cho thấy vì sao câu hỏi ban đầu cần đặt lại: ba dòng CPA phục vụ ba mục đích khác nhau, và chỉ một trong số đó gắn với quyền ký báo cáo kiểm toán tại Việt Nam.

3. Điều kiện dự thi và chi phí khác nhau ra sao

Chương trình CFA cho phép ghi danh khá sớm: ứng viên cần bằng cử nhân, hoặc đang là sinh viên với kỳ thi Level I nằm trong vòng 23 tháng trước tháng tốt nghiệp, hoặc tích lũy 4.000 giờ làm việc chuyên môn trong tối thiểu ba năm liên tiếp. Để nhận danh hiệu CFA charterholder, ngoài ba kỳ thi, ứng viên còn cần 4.000 giờ kinh nghiệm gắn với việc ra quyết định đầu tư trong ít nhất 36 tháng, kèm thư giới thiệu và tư cách hội viên.

Kỳ thi trong nước đi hướng ngược lại, đòi hỏi kinh nghiệm trước khi dự thi. Theo Thông tư 91/2017/TT-BTC, người dự thi cần bằng đại học trở lên thuộc chuyên ngành phù hợp và từ 36 tháng công tác thực tế về tài chính, kế toán, kiểm toán. Nếu đang cân nhắc hướng phân tích đầu tư, bạn có thể xem các tin việc làm ngân hàng chứng khoán đang tuyển trên CareerLink để biết yêu cầu chứng chỉ ở từng cấp bậc.

– Chi phí cả hai hướng gồm nhiều lượt: phí ghi danh, lệ phí từng môn, tài liệu ôn và phí hội viên.

– Biểu phí thay đổi theo kỳ nên cần tra trên trang chính thức của tổ chức cấp chứng chỉ khi đăng ký.

4. Chọn theo đích nghề, không xếp hạng chứng chỉ nào hơn

Cách quyết định gọn nhất là đi ngược từ vị trí bạn muốn làm sau vài năm nữa. Nếu đích đến là phân tích cổ phiếu, quản lý danh mục hay thẩm định dự án đầu tư, chương trình CFA bám sát công việc hằng ngày hơn. Nếu đích đến là hành nghề kiểm toán độc lập hoặc làm dịch vụ kế toán tại Việt Nam, chứng chỉ do Bộ Tài chính cấp là điều kiện pháp lý không thể thay bằng chứng chỉ quốc tế. Với người tính chuyện ra thị trường nước ngoài, CPA Australia hay US CPA giúp hồ sơ dễ đọc hơn, đổi lại là chi phí và thời gian không nhỏ.

5. Câu hỏi thường gặp

1. Có CFA thì được ký báo cáo kiểm toán tại Việt Nam không?

Không. CFA là danh hiệu nghề nghiệp quốc tế về phân tích đầu tư. Quyền ký báo cáo kiểm toán gắn với chứng chỉ kiểm toán viên và Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề theo Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12.

2. Có CPA Australia rồi thì còn phải thi kỳ thi trong nước không?

Người có chứng chỉ của tổ chức nước ngoài được Bộ Tài chính công nhận cần dự thi sát hạch kiến thức pháp luật Việt Nam theo Thông tư 91/2017/TT-BTC. Nên kiểm tra danh sách tổ chức được công nhận trước khi đăng ký.

3. Chưa đi làm thì nên bắt đầu từ đâu?

Khi chưa có kinh nghiệm, bạn khó đáp ứng điều kiện 36 tháng công tác thực tế của kỳ thi trong nước. Giai đoạn này, làm đúng mảng nghề để tích lũy thời gian công tác có giá trị hơn vội ghi danh.

Câu hỏi chứng chỉ CFA vs CPA nên chọn cái nào chỉ trả lời được sau khi bạn tách bạch ba loại CPA và xác định rõ đích nghề. Hướng phân tích đầu tư nghiêng về CFA, còn hướng kiểm toán và dịch vụ kế toán tại Việt Nam bắt buộc đi qua chứng chỉ do Bộ Tài chính cấp. Hãy đối chiếu yêu cầu trong tin tuyển dụng bạn nhắm tới trước khi đóng khoản phí đầu tiên.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo. Quy định về điều kiện dự thi, thi sát hạch và đăng ký hành nghề có thể thay đổi; bạn nên đối chiếu văn bản pháp luật đang có hiệu lực và thông tin chính thức từ tổ chức cấp chứng chỉ.

Minh An