Công ty không ký hợp đồng lao động bị xử lý thế nào theo quy định

Nhiều người đi làm vài tháng vẫn chưa nhận được bản hợp đồng nào, chỉ có lời hứa miệng từ quản lý. Câu hỏi công ty không ký hợp đồng lao động bị xử lý thế nào được đặt ra nhiều. Bài viết làm rõ nghĩa vụ giao kết bằng văn bản, hệ quả pháp lý với doanh nghiệp và các bước người lao động nên thực hiện.

1. Khi nào doanh nghiệp buộc phải giao kết hợp đồng bằng văn bản

Khoản 1 Điều 14 Bộ luật Lao động 2019 (45/2019/QH14) quy định hợp đồng lao động phải giao kết bằng văn bản, làm thành 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản. Điều luật cũng thừa nhận hợp đồng điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu có giá trị tương đương. Thỏa thuận miệng cho công việc dài hạn thì không được chấp nhận.

Trường hợp duy nhất được thỏa thuận bằng lời nói

Khoản 2 Điều 14 cho phép giao kết bằng lời nói với hợp đồng dưới 01 tháng, nhưng vẫn có ba nhóm loại trừ sau đây.

– Nhóm lao động ủy quyền một người đại diện ký hợp đồng vẫn phải lập bằng văn bản.

– Người chưa đủ 15 tuổi ký hợp đồng bằng văn bản phải có người đại diện theo pháp luật.

– Người giúp việc gia đình phải được giao kết hợp đồng bằng văn bản theo quy định riêng.

Phạm vi thỏa thuận miệng hẹp hơn cách hiểu phổ biến, vì công việc từ một tháng trở lên đã nằm ngoài đó.

2. Đặt tên khác không làm mất đi bản chất quan hệ lao động

Đây là điểm nhiều doanh nghiệp lẫn người lao động chưa nắm rõ. Khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 nêu rằng nếu hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì vẫn được coi là hợp đồng lao động. Quy định này chặn cách lách phổ biến là ký hợp đồng cộng tác viên hay hợp đồng dịch vụ cho công việc thực chất làm công ăn lương.

Trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động.

Khi tranh chấp xảy ra, cơ quan giải quyết nhìn thực tế công việc, không dừng ở tên gọi văn bản.

Tình huống thực tế	Có phải quan hệ lao động không	Người lao động nên làm gì
Ký hợp đồng cộng tác viên nhưng làm đủ giờ hành chính, có chấm công	Có dấu hiệu rõ	Đề nghị ký hợp đồng lao động, lưu bảng chấm công
Nhận lương cố định hằng tháng, được cấp email và thẻ nhân viên	Có dấu hiệu rõ	Lưu sao kê lương, gửi đề nghị bằng văn bản
Làm ba tháng chỉ theo thỏa thuận miệng	Có, đã vượt mốc dưới 01 tháng	Yêu cầu ký hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động
Khoán trọn gói, tự quyết thời gian, không chịu giám sát	Có thể là hợp đồng dịch vụ dân sự	Đối chiếu cách thực hiện công việc trước khi kết luận

3. Doanh nghiệp không giao kết hợp đồng bị xử lý ra sao

Hệ quả với doanh nghiệp gồm ba nhóm. Trước hết là xử phạt vi phạm hành chính về lao động, mức tăng dần theo số người bị vi phạm. Kế đến là nghĩa vụ bảo hiểm, vì quan hệ lao động phát sinh thì trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội, y tế và thất nghiệp cũng phát sinh theo, kèm khả năng bị truy thu. Nhóm thứ ba là các nghĩa vụ còn lại, từ tiền lương, làm thêm giờ đến trợ cấp khi chấm dứt.

Điều này cũng thể hiện qua nhu cầu tuyển vị trí nhân sự phụ trách hồ sơ lao động, như tin việc làm Nhân sự đang đăng tuyển trên CareerLink.

4. Người lao động mất gì và chứng minh quan hệ lao động ra sao

Thiếu hợp đồng, người lao động khó chứng minh thời gian làm việc và mức lương thỏa thuận, nên việc đòi lương hay trợ cấp trở nên chật vật. Kèm theo đó là quyền lợi an sinh bị gián đoạn, gồm ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bảo hiểm thất nghiệp và thời gian tính hưởng hưu trí theo Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15. Bạn có thể xem thêm rủi ro khi làm việc không ký hợp đồng lao động để hình dung các tình huống dễ tranh chấp.

Dù vậy, quan hệ lao động vẫn để lại nhiều dấu vết bạn có thể chủ động lưu giữ.

– Bảng lương hoặc sao kê ngân hàng thể hiện khoản tiền chuyển định kỳ từ doanh nghiệp.

– Thẻ nhân viên, email nội bộ và quyết định phân công do công ty cấp phát.

– Tin nhắn giao việc, lịch phân ca, dữ liệu chấm công và lời khai đồng nghiệp cùng bộ phận.

Nhiều nguồn độc lập cùng chỉ về một hướng giúp giá trị chứng minh cao hơn.

5. Trình tự người lao động nên thực hiện theo thứ tự

Cách hợp lý là đi từ nhẹ đến nặng, để mỗi bước tạo tài liệu có ích cho bước sau. Đầu tiên, bạn gửi email yêu cầu công ty giao kết hợp đồng, nêu rõ thời điểm bắt đầu làm và công việc đảm nhiệm; nếu không có phản hồi thì khiếu nại qua kênh nội bộ hoặc tổ chức đại diện người lao động. Sau đó, bạn phản ánh tới thanh tra lao động địa phương, rồi mới đưa tranh chấp ra hòa giải viên lao động và khởi kiện tại Tòa án nhân dân.

Giữ thiện chí ở các bước đầu thường giúp hai bên tự điều chỉnh.

6. Câu hỏi thường gặp

1. Làm thử việc hai tháng mà không ký giấy tờ gì có đúng luật không?

Không phù hợp quy định, vì thử việc phải thỏa thuận trong hợp đồng lao động hoặc hợp đồng thử việc riêng. Chỉ hợp đồng dưới 01 tháng mới được giao kết bằng lời nói.

2. Công ty nói tôi là cộng tác viên nên không cần hợp đồng lao động, có đúng không?

Tên gọi không quyết định bản chất. Theo khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019, thỏa thuận thể hiện việc làm có trả công và chịu quản lý, điều hành thì vẫn là hợp đồng lao động.

3. Nghỉ việc rồi mới phát hiện công ty chưa đóng bảo hiểm thì còn khiếu nại được không?

Vẫn có thể, miễn còn trong thời hiệu. Bạn nên tập hợp sao kê lương, tài liệu chứng minh thời gian làm việc, rồi liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội và thanh tra lao động.

Nắm rõ công ty không ký hợp đồng lao động bị xử lý thế nào giúp cả hai phía tránh tranh chấp kéo dài, tốn kém. Ba ý cần nhớ: hợp đồng phải lập bằng văn bản trừ công việc dưới một tháng, tên gọi khác không xóa bản chất quan hệ lao động, và nghĩa vụ lương cùng bảo hiểm vẫn phát sinh dù thiếu giấy tờ. Lưu chứng cứ từ đầu là cách tự bảo vệ thiết thực.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Bạn nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm áp dụng.

Minh An