Tư Duy Cải Tiến Giúp Mình Thoát Khỏi “mác” Kém Cỏi Thế Nào?

Hồi xưa mình không tin vào chuyện con người có thể “lột xác” đâu. Ai mà mở miệng nói tới tư duy cải tiến là mình chỉ muốn lăn ra cười: “Ơ kìa, lại mấy câu đạo lý 20k một cân đây mà!”. Trong đầu mình lúc đó, mấy từ như “vươn lên”, “bứt phá”, “bùng nổ tiềm năng” nghe như tên mấy show truyền hình thực tế, nhiều hiệu ứng mà ít thực tiễn.

Thành ra mình sống rất an phận. Tự gắn mác bản thân là “trí tuệ có hạn, tiềm năng không có” cho nó nhẹ đầu. Mình từng nghĩ: “Đâu phải ai cũng thành Elon Musk. Mình sống im im, không ai gọi tên cũng chẳng sao”.

“Rèn tư duy cải tiến để thích ứng nhanh với thay đổi, nâng cao hiệu quả công việc và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.”

Vấn đề là cái lối suy nghĩ “trốn bài kiểm tra cuộc đời” đó, nó ngọt ngào nhưng hại não thật sự. Mỗi lần có chuyện gì hơi khó là mình quay xe không xin phép. Lại tự vỗ về “Mình dở mà, mình làm gì được đâu”. Dần dà, mình gom góp được cả một bộ sưu tập lý do chính đáng để không làm gì cả.

Nhưng mà đời đúng là hay giỡn mặt, mọi thứ bắt đầu đổi hướng chỉ từ một cuộc tám chuyện tưởng chừng vô thưởng vô phạt. Hôm đó tan làm muộn, đầu óc mình đặc sệt như mì gói không nước, liền nhắn rủ một người bạn cũ đi cà phê xả stress.

Bạn này giờ nghe đồn là sếp ở một công ty lớn, thăng chức như lên thang máy VIP, bấm phát tới tầng giám đốc. Mình vừa nhấp ngụm bạc xỉu, vừa nhìn bạn ấy với ánh mắt của người vừa khâm phục vừa hỏi: “Sao bạn giỏi dữ vậy?”. Bạn ấy cười, kiểu cười của người từng trải mà không thèm flex, rồi nhẹ nhàng đáp: “Tui đâu có giỏi. Tui chỉ kiên trì hơn chút. Tại tui tin là học hoài thì sẽ giỏi”.

Nghe vậy mình chỉ cười trừ, không phản ứng gì nhưng tối về cứ nằm mãi không ngủ được. Câu nói đó cứ văng vẳng trong đầu, làm mình phải nghiêm túc tự hỏi: “Có khi nào mình thua người ta không phải vì kém hơn, mà là vì chưa từng tin bản thân có thể giỏi lên?”. Một suy nghĩ đáng sợ hơn cả deadline lúc 11:59 PM.

Những ngày sau, mình để ý hơn đến những câu nói vụt qua trong đầu mỗi khi gặp khó khăn. Làm sai gì đó, mình nghĩ sao bản thân ngốc vậy. Thấy đồng nghiệp được khen, mình lại tự ti: người ta sinh ra có tố chất, còn mình sinh ra để hít hà thành công của người khác. Nhắc tới học tiếng Anh thì khỏi nói. Học năm lần bảy lượt rồi cũng đâu lại vào đấy. Não mình với từ vựng tiếng Anh như hai người yêu cũ: cứ cố quay lại là chuẩn bị chia tay. Chợt giật mình nhận ra “Ủa, khoan… chưa ai chê mình mà? Mình tự chê từ A đến Z trước rồi còn gì?”. Hóa ra không cần thế giới giới hạn mình, vì mình đã tự xây hẳn nguyên cái hàng rào kẽm gai trong đầu. Nghiệt ngã hơn nữa là mình tin cái hàng rào đó là thật.

Từ cái ngày định mệnh đó (nói nghe hơi kịch tính nhưng thật sự là ngày biết bản thân “tự bóp” mình), mình quyết định thử một việc nhỏ xíu xiu: thay đổi cách nói chuyện với bản thân.

Cụ thể là mỗi lần làm sai gì đó, thay vì thốt ra câu kinh điển: “Trời ơi sao mình ngu dữ vậy?” thì mình chuyển sang phiên bản nâng cấp êm dịu hơn “Lần này chưa ổn nhưng không sao, mình rút kinh nghiệm, làm lại là được!”. Giống như thay vì tự đập đầu vô tường thì mình bắt đầu biết vỗ vai mình “Bình tĩnh đi, sai chút thôi chứ đâu phải hết đời”. Ban đầu nói ra còn thấy sượng nhưng kiên trì riết rồi cũng thấy lòng mình dịu lại như có cái máy massage tinh thần cỡ mini chạy trong đầu.

Rồi mình chơi lớn luôn: quay lại làm những thứ từng bỏ của chạy lấy người. Ví dụ như học tiếng Anh – kẻ thù truyền kiếp. Sau 4 lần chia tay không nói một lời vì từ vựng quá khó nhớ, phát âm quá ngang ngược, nghe hiểu như nghe ngoại hành tinh nói chuyện, mình từng kết luận dứt khoát “Thôi nha. Tui không có gen ngôn ngữ. Tui nói tiếng Việt còn lắp bắp nữa là!”, mình thử “yêu” nó lại từ đầu.

Khác là lần này không mơ mộng kiểu 3 tháng giao tiếp như gió, không ép bản thân phải nghe TED Talks mỗi ngày cho ra dáng người có chí. Châm ngôn mới của mình là mỗi ngày học 15 phút. Cứ học đi, đừng nghĩ. Có hôm mệt quá, mình chỉ bật podcast 5 phút rồi ngủ luôn khi chưa kịp nghe hết câu chào. Có hôm chỉ lật đúng 2 trang vở, đọc xong còn không nhớ mình vừa học cái gì. Nhưng mình vẫn tiếp tục. Lần đầu tiên mình không còn thấy “tự nhục” khi phát âm như robot bị lỗi, không còn stress vì học chậm hơn con cá vàng, vì đơn giản mình nghĩ: “Không sao hết. Cứ lết tiếp. Miễn là không nằm im”.

Sau 2 tháng vật lộn với podcast tốc độ tên lửa và từ vựng dài hơn hóa đơn siêu thị cuối tháng, mình bỗng nhận ra hình như mình không còn gà như trước nữa. Giờ coi video tiếng Anh không phụ đề mà vẫn hiểu được nội dung chính, dù đôi khi nội dung phụ thì bay theo gió. Vẫn chưa đủ giỏi nhưng đã “đỡ dốt” hơn đáng kể. Mà với mình, đó là bước nhảy vọt ngang tầm phát minh ra mì gói.

Lần đầu tiên, thay vì than “Sao mình dốt thế nhỉ?”, mình nhìn vào gương và thấy một con người biết kiên trì, biết học lại từ đầu và biết tự hào nhẹ nhàng mà không cần ai vỗ tay.

Nói một cách hoa mỹ thì mình đã biết nhìn vào sự cố gắng, chứ không phải chỉ chằm chằm soi kết quả như hồi xưa. Không chỉ áp dụng điều này trong việc học mà còn trong nhiều việc khác trong cuộc sống hàng ngày.

Ví dụ như sáng nay không snooze chuông báo thức 5 lần như mọi khi mà dậy ngay tiếng chuông đầu tiên. Khi sếp góp ý, mình không còn ôm cục buồn như ôm gối ôm và suy diễn thành “chắc mình sắp bị sa thải”, mà bình tĩnh lấy sổ ra ghi chép, như một nhân viên có tố chất chịu đòn và tiến bộ. Làm việc bị lỗi, thay vì thở dài, chửi mình “ngu quá!” rồi đi uống trà sữa tự an ủi, giờ mình ngồi tỉnh bơ nghĩ Hay quá, lỗi này để đời, phải học thuộc lòng luôn mới được!”. Thậm chí cuối ngày tinh thần căng như dây đàn, thay vì cố gồng tới lúc tâm hồn rời khỏi thể xác rồi lên Facebook than kiểu “cuộc đời này có gì vui?” thì mình biết dừng lại, nghỉ ngơi, bật nhạc chill rồi tự nhủ “Còn thở là còn gỡ, nghỉ phát đã rồi tính tiếp!”. Những điều nhỏ nhặt ấy cứ tích tụ lại và mình thấy bản thân đang dần trưởng thành.

Tất nhiên, cái tư duy tích cực này không phải tự nhiên mà có, cũng không phải ngủ một giấc tỉnh dậy thấy bản thân bỗng thông thái rực rỡ. Nó là cả một quá trình thay đổi chậm rãi, nhiều lúc chông chênh và đòi hỏi rất nhiều sự kiên nhẫn với chính mình.

Mình vẫn có những ngày mệt mỏi như thường. Có những sáng ngủ dậy mà chẳng muốn làm gì, có những buổi tối ngồi nhìn màn hình máy tính mà đầu thì rỗng tuếch. Những lúc đó, mình lại bắt đầu so sánh: người ta làm được bao nhiêu thứ, còn mình thì chậm chạp, lúng túng, kém hiệu quả. Cảm giác như bản thân bé lại, như bị lọt thỏm giữa một thế giới toàn người giỏi. Nhưng khác là, mình không còn “đóng mác” cho mình là kém cỏi nữa. Vậy đó, tư duy cải tiến không phải thứ gì cao siêu hay ánh sáng chân lý bỗng chiếu thẳng vào não. Nó chỉ đơn giản là dám tin rằng mình có thể khá hơn từ từ và dám cho mình cái quyền được thử, rồi sai, rồi sửa rồi tiếp tục đi tiếp.

Nếu bạn cũng từng nghĩ mình không đủ giỏi, không hợp với thành công hay chẳng có gì nổi bật ngoài việc ăn nhiều và ngủ nướng thì hy vọng câu chuyện của mình sẽ nhắc bạn nhớ: Không cần phải chạy nhanh, không cần phải “bước ra khỏi vùng an toàn” kiểu nhảy bung dù liều mạng. Chỉ cần mỗi ngày, bạn chịu dịch cái vùng an toàn đó ra thêm nửa bước là được rồi.

Và nếu hôm nay bạn chỉ đủ sức học 5 phút, làm được đúng 1 việc hay đơn giản là dậy đúng giờ mà không càm ràm đồng hồ báo thức thì bạn đang tiến bộ rồi đấy. Nhẹ nhàng, âm thầm nhưng rất đáng tự hào.

Tư duy cải tiến không có nghĩa là lúc nào cũng phải hơn người ta mà là hôm nay tốt hơn mình của hôm qua một chút xíu. Cứ đi từ từ thôi. Chậm không có nghĩa là kém. Ốc sên cũng có đích đến, chỉ là nó không check in quá ồn ào trên mạng xã hội mà thôi.

Huỳnh Trâm