Kỹ sư môi trường làm gì? Những công việc ít ai ngờ tới

Nhắc đến kỹ sư môi trường, nhiều người thường có cái nhìn khá mơ hồ về công việc thực sự của ngành nghề này. Thậm chí có người còn đùa rằng: “Học môi trường chắc ngày nào cũng đi đo độ xanh của lá cây!”. Thực tế thì nghề kỹ sư môi trường đa dạng và thú vị hơn rất nhiều.

Đằng sau những dòng sông sạch hơn, những nhà máy vận hành an toàn hơn hay những khu dân cư có không khí trong lành hơn là rất nhiều công việc thầm lặng mà ít ai biết đến.

“Kỹ sư môi trường là người làm việc để bảo vệ và cải thiện môi trường sống, góp phần giảm ô nhiễm và hướng tới phát triển bền vững cho cộng đồng.”

“Thợ săn” ô nhiễm

Nếu môi trường xảy ra một sự cố bất thường như cá chết hàng loạt, dòng sông bỗng đổi màu hay người dân liên tục phản ánh về những mùi khó chịu xuất hiện trong không khí, đó là lúc các kỹ sư môi trường bắt đầu vào cuộc.

Họ thu thập mẫu nước, đất, không khí rồi phân tích từng dữ liệu để lần theo dấu vết của nguồn ô nhiễm. Công việc này có nhiều điểm giống một cuộc điều tra bởi mỗi mẫu thử là một manh mối, mỗi chỉ số bất thường là một dấu hiệu cần được giải mã. Chỉ khác rằng, thay vì truy tìm dấu vân tay hay ADN, họ tìm kiếm những “thủ phạm vô hình” như hóa chất độc hại, kim loại nặng hay vi sinh vật gây ô nhiễm.

Toàn bộ quá trình quan trắc và đánh giá này đều dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành, cùng khung xử phạt của Luật Bảo vệ Môi trường số 72/2020/QH14. Nhờ vậy, mỗi kết luận về nguồn ô nhiễm không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn có giá trị pháp lý, làm cơ sở để cơ quan chức năng yêu cầu doanh nghiệp khắc phục.

Người thiết kế “bệnh viện” cho nước thải

Trên thị trường, nhóm việc làm môi trường vẫn liên tục tuyển dụng; bạn có thể theo dõi thêm trên CareerLink để cập nhật cơ hội.

Trên thị trường lao động, chuyên mục môi trường của CareerLink hiện đăng khoảng 364 tin tuyển dụng, mức lương phổ biến dao động 8-30 triệu đồng mỗi tháng tùy cấp bậc và kinh nghiệm. Danh sách các tin tuyển dụng ngành môi trường là nguồn tham khảo hữu ích để đối chiếu kỳ vọng của nhà tuyển dụng với năng lực bản thân.

Ít ai biết rằng trước khi được trả về sông, hồ hay kênh rạch, nước thải cũng phải trải qua một hành trình “phục hồi sức khỏe” khá nghiêm ngặt. Và đứng sau những hệ thống xử lý đó chính là các kỹ sư môi trường. Họ thiết kế, tính toán và lựa chọn công nghệ phù hợp để biến dòng nước chứa đầy tạp chất (từ nhà máy, bệnh viện, khu dân cư, khách sạn…) thành nguồn nước đạt tiêu chuẩn trước khi quay trở lại môi trường. 

Nếu ví von một chút, kỹ sư môi trường giống như những bác sĩ đặc biệt, chuyên chăm sóc cho những dòng nước đang “mắc bệnh”. Họ không khám bệnh cho con người nhưng lại góp phần bảo vệ sức khỏe của cả cộng đồng thông qua từng giọt nước được xử lý an toàn.

Quy mô công việc này ngày càng lớn khi hạ tầng xử lý nước thải được đầu tư mạnh. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy tỷ lệ khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn đã tăng từ 63% (năm 2015) lên khoảng 91,6% vào năm 2023. Tổng công suất thiết kế của các hệ thống này đạt khoảng 1.218.000 m³/ngày đêm, trong khi lượng nước thải thực tế vào khoảng 812.000 m³/ngày đêm, tức hiệu suất khai thác mới đạt khoảng hai phần ba. Khoảng trống đó chính là dư địa việc làm cho các kỹ sư vận hành và thiết kế hệ thống trong nhiều năm tới.

Chuyên gia ngửi mùi bằng máy

Để hiểu sâu hơn chủ đề liên quan, bạn có thể đọc thêm bài Việc Làm ESG.

Khi nhắc đến ô nhiễm môi trường, chúng ta thường nghĩ ngay đến nước thải hay khói bụi. Thế nhưng, ô nhiễm mùi cũng là một bài toán đau đầu tại các khu công nghiệp, bãi rác hay trang trại chăn nuôi, nơi chỉ một mùi khó chịu kéo dài cũng có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người dân xung quanh.

Để tìm ra nguồn phát sinh mùi, kỹ sư môi trường sử dụng các thiết bị đo đạc chuyên dụng và phần mềm mô phỏng (chứ không phải là một chiếc mũi siêu phàm) để theo dõi mức độ phát tán trong không khí. Từ những dữ liệu thu thập được, họ phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp kiểm soát phù hợp.

Người tính toán lượng khí nhà kính

Những năm gần đây, các thuật ngữ như “phát thải carbon”, “carbon footprints” hay “Net Zero” xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc họp về môi trường. Nhưng để biến những mục tiêu đó thành những con số cụ thể, cần có sự góp mặt của các kỹ sư môi trường.

Công việc của họ là thu thập dữ liệu từ hoạt động sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ điện năng và nhiều nguồn khác để tính toán lượng khí nhà kính phát sinh. Từ đó, họ phân tích những khâu phát thải nhiều nhất và đề xuất các giải pháp giúp doanh nghiệp giảm lượng carbon đưa vào bầu khí quyển.

Nhu cầu kiểm kê khí nhà kính (greenhouse gas inventory) tăng nhanh sau khi Việt Nam công bố cam kết Net Zero vào năm 2050 tại COP26 (tháng 11/2021) và đặt mục tiêu giảm khoảng 43,5% phát thải đến năm 2030. Nghị định 06/2022/NĐ-CP đã ban hành danh mục các cơ sở phải thực hiện kiểm kê phát thải định kỳ, buộc hàng nghìn nhà máy phải có chuyên viên phụ trách. Đây cũng là lý do các chứng chỉ như ISO 14064 hay kiến thức về ESG (Environmental – Social – Governance) trở thành lợi thế rõ rệt cho người theo nghề.

Nếu ví doanh nghiệp như một người đang tập sống xanh, thì kỹ sư môi trường chính là người cầm chiếc “máy đếm carbon”, giúp doanh nghiệp biết mỗi ngày mình đang để lại “dấu chân” lớn đến đâu trên hành tinh này. Và đôi khi, họ còn là người nhắc khéo rằng trái đất cũng cần được giảm tải giống như cách chúng ta giảm cân sau những ngày ăn uống quá đà.

Chuyên gia đánh giá tác động môi trường

Trước khi một khu công nghiệp, nhà máy hay tuyến đường mới được xây dựng, có một câu hỏi rất quan trọng cần được trả lời: dự án này sẽ tác động đến môi trường như thế nào?

Khi này các kỹ sư môi trường sẽ khảo sát hiện trạng khu vực, thu thập dữ liệu, phân tích các nguy cơ tiềm ẩn, hình dung điều gì sẽ xảy ra sau nhiều năm vận hành như liệu tiếng ồn có ảnh hưởng đến khu dân cư không, lượng nước thải sẽ được xử lý ra sao hay chất lượng không khí có thay đổi hay không. Mục tiêu là phát hiện những vấn đề tiềm ẩn từ sớm, trước khi chúng trở thành những câu hỏi khó ở ngoài thực tế. 

Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) không phải thủ tục tùy chọn mà là yêu cầu bắt buộc với nhiều nhóm dự án theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020. Tùy quy mô, hồ sơ ĐTM được thẩm định ở cấp Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Chính cơ chế này khiến mỗi dự án lớn đều cần một hoặc nhiều kỹ sư môi trường tham gia ngay từ khâu lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

Người làm việc với giấy tờ nhiều không kém kỹ thuật

Đọc đến đây, có thể bạn sẽ hình dung công việc của kỹ sư môi trường sẽ gắn liền với máy móc, phòng thí nghiệm hay những chuyến đi hiện trường đầy “chất” kỹ sư. Nhưng thực tế công việc của kỹ sư môi trường lại có một phần khá lớn ngồi trước máy tính.

Hồ sơ, báo cáo, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định pháp luật chiếm không ít thời gian trong công việc hằng ngày. Có những giai đoạn, họ làm việc với Word, Excel và các biểu mẫu nhiều hơn cả việc đi lấy mẫu ngoài hiện trường. Bởi thế, không ít kỹ sư môi trường mới vào nghề phải thừa nhận rằng: hóa ra kỹ năng đầu tiên thành thạo sau khi ra trường không phải vận hành thiết bị xử lý nước thải, mà lại là gõ báo cáo và xử lý bảng tính nhanh như gió.

Nhu cầu tuyển dụng và mức thu nhập tham khảo

Xu hướng chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện chính sách mà đã phản ánh vào thị trường lao động. Ở phạm vi toàn cầu, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) dự báo nền kinh tế xanh có thể tạo thêm khoảng 24 triệu việc làm mới đến năm 2030, trong đó riêng khu vực châu Á – Thái Bình Dương chiếm khoảng 14 triệu. Tại Việt Nam, các nghề gắn với năng lượng tái tạo và môi trường liên tục được xếp vào nhóm có tốc độ tăng trưởng nhanh, với nhu cầu tuyển dụng ước tính hàng nghìn vị trí mỗi năm khi doanh nghiệp phải tuân thủ lộ trình giảm phát thải.

Cấp độ kinh nghiệm	Mức thu nhập tham khảo (VND/tháng)
Mới ra trường	Khoảng 7 – 12 triệu
Kinh nghiệm 1 – 3 năm	Khoảng 9 – 16 triệu
Chuyên viên có chứng chỉ, kinh nghiệm khá	Khoảng 18 – 20 triệu

Các con số trên chỉ mang tính tham khảo và thay đổi theo khu vực, quy mô doanh nghiệp cũng như năng lực từng người. Điểm chung là những vị trí đòi hỏi kỹ năng kiểm kê khí nhà kính, vận hành hệ thống xử lý hay am hiểu ESG thường có biên độ thương lượng tốt hơn mặt bằng chung của nghề.

Không phải lúc nào kỹ sư môi trường cũng xuất hiện trên báo chí hay được nhắc đến như những ngành nghề hào nhoáng. Thành công của họ đôi khi rất nhỏ như một dòng sông bớt ô nhiễm, một khu dân cư không còn ám mùi khó chịu hay đơn giản là bầu trời vẫn giữ được màu xanh quen thuộc. Còn nếu bạn thấy nghề này thú vị, thì đừng ngần ngại gia nhập đội ngũ giúp môi trường xanh sạch đẹp hơn mỗi ngày. 

Oanh Trần