Chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer làm gì trong đoàn phim

By CareerLinkĐăng ngày:

Một cảnh quay trong quán cà phê thập niên 1960 hiếm khi được ghi ở quán thật. Phần lớn không gian ấy do chuyên viên thiết kế bối cảnh (Set Designer) vẽ ra rồi dựng lên trong trường quay. Bài viết mô tả công việc, ràng buộc riêng của nghề, quy trình từ bản vẽ tới bối cảnh hoàn thiện và đường phát triển nghề nghiệp.

chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer

Tổng quan nhanh

– Set designer vẽ thiết kế và giám sát dựng không gian diễn ra cảnh quay.

– Production designer phụ trách tổng thể hình ảnh cả phim, ở cấp cao hơn.

– Bối cảnh phải đẹp qua ống kính, chừa chỗ cho máy quay, đèn và đường ray.

– Nghề đi theo dự án nên khối lượng việc và thu nhập biến động từng đợt.

1. Chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer phụ trách những gì

Nhiệm vụ cốt lõi của vị trí này là biến những dòng mô tả trong kịch bản thành không gian vật lý dựng được. Người thiết kế hình dung căn phòng hay góc phố mà nhân vật bước vào, rồi chuyển hình dung đó thành bản vẽ có tỉ lệ cho đội thi công. Đây là công việc đứng giữa mỹ thuật và xây dựng: vừa đẹp theo ý đồ đạo diễn, vừa dựng được bằng gỗ, thạch cao, sắt trong ngân sách cho phép.

Bản vẽ của set designer được thợ mộc, thợ sơn và thợ điện đọc trực tiếp, nên sai một con số là sai cả khối vật liệu ngoài công trường.

– Người thiết kế bóc tách kịch bản để liệt kê bối cảnh đoàn phim cần dựng.

– Họ vẽ mặt bằng, mặt cắt và phối cảnh cho từng không gian trước khi thi công.

– Họ theo bối cảnh tới lúc quay xong rồi giám sát khâu tháo dỡ.

Ba nhóm việc trên lặp lại theo từng bối cảnh, và một phim truyện dài cần vài chục bối cảnh.

2. Phân biệt production designer, art director, set designer và set decorator

Tổ mỹ thuật của đoàn phim có nhiều vị trí nghe khá giống nhau nhưng phạm vi trách nhiệm tách bạch rõ. Production designer chịu trách nhiệm diện mạo hình ảnh của cả bộ phim và làm việc trực tiếp với đạo diễn. Art director triển khai ý đồ đó thành kế hoạch và quản lý tiến độ thi công. Set designer vẽ thiết kế kỹ thuật cho từng bối cảnh, set decorator bày biện đồ đạc, còn property master quản lý đạo cụ diễn viên cầm nắm.

Bạn có thể xem các vị trí việc làm Nghệ thuật / Thiết kế / Giải trí đang tuyển trên CareerLink để thấy nhà tuyển dụng mô tả từng vai trò ra sao.

Vai trò Trách nhiệm chính Đầu ra bàn giao Cấp bậc
Production designer Định hình diện mạo thị giác toàn phim Concept tổng thể, tài liệu định hướng Trưởng tổ mỹ thuật
Art director Điều phối nhóm và bám tiến độ thi công Kế hoạch thi công, dự toán Dưới production designer
Set designer Vẽ thiết kế kỹ thuật, giám sát dựng theo bản vẽ Mặt bằng, mặt cắt, phối cảnh có tỉ lệ Dưới art director
Set decorator Chọn và bày biện nội thất, rèm, vật dụng trang trí Danh mục đồ đạc, sơ đồ bày trí Ngang set designer
Property master Quản lý đạo cụ diễn viên cầm nắm Danh mục đạo cụ, bản dự phòng Phụ trách nhóm đạo cụ

Nhìn cột đầu ra bàn giao, bạn sẽ thấy vị trí nào hợp với mình: người thích vẽ kỹ thuật hợp set designer, người nhạy về đồ vật hợp set decorator.

3. Ràng buộc riêng khiến bối cảnh phim khác không gian đời thực

Đây là điểm nhiều bạn mới vào nghề nhận ra muộn. Bối cảnh không cần đẹp khi nhìn trực tiếp, nó cần đẹp qua ống kính. Bức tường có thể chỉ sơn hoàn thiện ở phần lọt vào khung hình, trần nhà có thể không tồn tại, còn cánh cửa phía sau đôi khi chỉ là tấm ván dán giấy. Ngược lại, phòng dựng đúng kích thước thật thường quá chật để đặt máy và đèn.

Những ràng buộc phải tính từ khâu vẽ bản thiết kế

– Không gian phải chừa chỗ cho máy quay, đèn, cần cẩu và đường ray dolly.

– Tường làm dạng tháo rời để tổ quay đặt máy từ ngoài khi cần góc rộng.

– Hướng ánh sáng và vị trí cửa sổ phải khớp ý đồ chiếu sáng của tổ đèn.

– Vật liệu bề mặt cần hạn chế tiếng vang để bộ phận thu tiếng làm việc được.

Tường tháo rời, gọi là wild wall, là ví dụ rõ cho tư duy phục vụ máy quay và phải tính ngay từ bản vẽ.

Bối cảnh không phải công trình để ở, mà là công cụ kể chuyện được đo bằng ống kính và ánh sáng.

Bài toán riêng của sân khấu

Ở nhà hát, ràng buộc chuyển hướng khác. Không có ống kính chọn góc thay khán giả, nên bối cảnh phải đọc được từ hàng ghế đầu lẫn hàng ghế cuối. Người thiết kế kiểm tra tầm nhìn từ nhiều vị trí và tính thời gian chuyển cảnh, vì kết cấu cần mười phút tháo lắp sẽ phá nhịp vở diễn.

4. Quy trình thiết kế và dựng một bối cảnh

Công việc bắt đầu từ kịch bản chứ không từ bản vẽ. Người thiết kế bóc tách danh sách bối cảnh, ghi chú thời điểm lịch sử và tâm trạng từng cảnh. Kế đến là giai đoạn nghiên cứu: tra cứu kiến trúc và nội thất đúng thời kỳ, chụp ảnh không gian thực tế, thu thập mẫu vật liệu. Có nền tư liệu này, phác thảo mới đứng vững trước câu hỏi của đạo diễn.

Khâu tiếp theo chuyển từ ý tưởng sang con số. Moodboard và phối cảnh chốt hướng thị giác, còn bản vẽ kỹ thuật cùng mặt bằng có tỉ lệ mới là thứ đội thi công dùng, và dự toán quyết định phương án khả thi.

– Khảo sát địa điểm quay hoặc chốt phương án dựng trong trường quay.

– Giám sát thi công để xử lý sai lệch giữa bản vẽ và thực tế công trường.

– Hoàn thiện bề mặt bằng kỹ thuật sơn giả cổ, giả gỗ, giả đá theo từng cảnh.

– Bàn giao bối cảnh rồi trực tại hiện trường để xử lý phát sinh lúc quay.

– Tháo dỡ, thu hồi vật tư và hoàn trả mặt bằng sau khi quay xong.

Năm bước cuối chiếm phần lớn thời gian tại hiện trường, và bản vẽ thường phải điều chỉnh khi thời tiết buộc đoàn phim chuyển cảnh ngoại vào trong nhà.

5. Kiến thức nền và bộ công cụ cần thành thạo

Nghề này đòi hỏi nền kiến thức lai giữa kiến trúc, mỹ thuật và thi công. Khả năng đọc và vẽ bản vẽ kỹ thuật là điều kiện cần, bởi mọi trao đổi với đội thợ diễn ra qua bản vẽ. Hiểu biết vật liệu và kết cấu giúp bạn biết mảng tường cao bốn mét cần khung đỡ thế nào.

Kiến thức nền tảng

– Vẽ và đọc bản vẽ kỹ thuật với đầy đủ tỉ lệ, ký hiệu và kích thước.

– Lịch sử kiến trúc và nội thất từng thời kỳ để dựng bối cảnh đúng niên đại.

– Kiến thức vật liệu, kết cấu và an toàn lao động khi thi công trên cao.

– Quản lý ngân sách và tiến độ để cân bằng ý đồ nghệ thuật với nguồn lực.

Bốn mảng bổ trợ nhau: thiếu kiến thức vật liệu thì bản vẽ khó thi công, thiếu nền lịch sử thì bối cảnh lộ chi tiết sai niên đại.

Bộ công cụ phổ biến

AutoCAD và Vectorworks phục vụ bản vẽ kỹ thuật hai chiều, SketchUp dựng khối nhanh để đạo diễn hình dung không gian, Blender dựng mô hình ba chiều và thử ánh sáng, còn Photoshop dùng cho phối cảnh. Bản vẽ tay vẫn giữ giá trị ở giai đoạn phác thảo. Ngoài công cụ, set designer còn trao đổi liên tục với đạo diễn hình ảnh về góc máy và với đội thi công về tiến độ, nên khả năng xoay phương án nhanh có giá trị ngang tay nghề vẽ.

6. Nơi làm việc và đặc thù công việc theo dự án

Cơ hội của nghề chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer rộng hơn phạm vi điện ảnh. Ngoài đoàn phim và trường quay, người thiết kế bối cảnh còn làm cho nhà hát, chương trình truyền hình, đơn vị tổ chức sự kiện và triển lãm, cùng các đoàn quay phim quảng cáo. Mỗi nơi có nhịp riêng: truyền hình chuộng bối cảnh dùng lại nhiều lần, quảng cáo dựng nhanh rồi tháo bỏ.

Nếu muốn hình dung tổng thể hệ sinh thái nghề phía sau máy quay, bài viết về ngành sân khấu điện ảnh phác họa các nhóm vị trí và hướng đào tạo liên quan.

Điểm cần cân nhắc là tính chất dự án. Phần lớn nhân sự mỹ thuật làm theo hợp đồng từng phim hoặc từng vở diễn, nên việc dồn theo đợt và có khoảng trống giữa các dự án. Thu nhập biến động theo quy mô sản xuất, vai trò đảm nhận, kinh nghiệm và chính sách từng đơn vị.

chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer

7. Lộ trình phát triển và điều kiện đi kèm

Con đường phổ biến bắt đầu từ vị trí trợ lý mỹ thuật, nơi bạn phụ việc vẽ, đo đạc và chạy hiện trường. Khi đã đọc thạo bản vẽ và hiểu nhịp sản xuất, bạn có thể nhận vai trò set designer cho từng bối cảnh. Bước tiếp theo là art director điều phối nhóm và tiến độ, xa hơn là production designer định hình hình ảnh cho cả tác phẩm.

Điều kiện đi tiếp không nằm ở thâm niên mà ở số bối cảnh bạn từng chịu trách nhiệm trọn vẹn, khả năng kiểm soát dự toán và uy tín trong mạng lưới nghề. Thời gian qua từng nấc phụ thuộc số dự án bạn tham gia và cơ hội mà đơn vị sản xuất mở ra, nên không có mốc chung cho mọi người.

Gợi ý cho bạn muốn bước vào nghề

– Hãy dựng hồ sơ gồm bản vẽ kỹ thuật, phối cảnh và ảnh bối cảnh thi công thật.

– Xin tham gia dự án phim ngắn hoặc vở kịch sinh viên để có sản phẩm thực tế.

– Chụp lại quá trình từ bản vẽ tới thành phẩm vì nhà tuyển dụng muốn xem phần này.

Ba việc trên có thể bắt đầu ngay khi còn đi học, và bộ hồ sơ đi trọn hành trình từ ý tưởng tới bối cảnh dựng xong thường thuyết phục hơn nhiều bản vẽ rời rạc.

8. Câu hỏi thường gặp

1. Học kiến trúc hoặc mỹ thuật công nghiệp có theo nghề này được không?

Được, đây là hai nền tảng thuận lợi vì bạn đã quen vẽ kỹ thuật và tư duy không gian. Phần cần bổ sung là ngôn ngữ điện ảnh cùng nhịp làm việc của tổ mỹ thuật.

2. Chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer có cần biết dựng 3D không?

Không bắt buộc ở mức chuyên sâu, nhưng dựng khối bằng SketchUp hay Blender giúp đạo diễn hình dung không gian trước khi thi công, nhờ đó giảm số lần sửa.

3. Set designer khác gì set decorator trong thực tế công việc?

Set designer vẽ và dựng phần cấu trúc như tường, cửa, cầu thang, sàn. Set decorator chọn và bày đồ đạc bên trong, gồm nội thất, rèm và vật dụng trang trí.

Nghề dựng không gian cho ống kính đòi hỏi bạn vừa nghĩ như người kể chuyện, vừa tính như người xây dựng. Nếu muốn theo hướng chuyên viên thiết kế bối cảnh set designer, hãy bắt đầu từ kỹ năng vẽ kỹ thuật, tích lũy tư liệu kiến trúc và tìm cơ hội thực hành ở dự án nhỏ. Con đường này cần kiên nhẫn với công trường và khả năng xoay phương án khi hiện trường đổi.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, dựa trên quy trình sản xuất phổ biến tại các đoàn phim và đơn vị biểu diễn. Phạm vi công việc và lộ trình phát triển khác nhau giữa từng dự án, nên bạn hãy đối chiếu mô tả thực tế nơi ứng tuyển.

Minh An

Về Tác Giả

CareerLink

Sao chép thành công