Đóng thuế thu nhập cho freelancer theo hai cơ chế khác nhau ra sao

Nhận tiền từ nhiều khách hàng và không có bảng lương cố định, người làm tự do thường lúng túng khi tới kỳ kê khai. Việc đóng thuế thu nhập cho freelancer không theo một khuôn duy nhất, mà phụ thuộc bạn nhận thù lao theo hợp đồng hay đăng ký kinh doanh. Bài viết tách rõ hai cơ chế và nêu ngưỡng hiện hành.

1. Hai cơ chế thu thuế mà người làm tự do cần phân biệt

Việc đóng thuế thu nhập cho freelancer đi theo hai nhánh tách biệt, tùy tư cách pháp lý bạn dùng để nhận tiền. Ký hợp đồng dịch vụ rồi để doanh nghiệp chi trả thì khoản tiền được xếp vào thu nhập từ tiền lương, tiền công, chịu khấu trừ tại nguồn và quyết toán cuối năm. Đăng ký hộ kinh doanh thì bạn tự kê khai theo doanh thu, nộp theo tỷ lệ ấn định cho từng nhóm ngành. Gộp hai nhánh làm một là nguyên nhân phổ biến khiến hồ sơ bị trả lại. Bài freelancer là gì và cách bắt đầu công việc freelance mô tả rõ hơn các hình thức nhận việc dẫn tới hai cơ chế này.

Tiêu chí	Nhận thù lao từ tổ chức chi trả	Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh
Ai nộp thuế	Bên chi trả khấu trừ trước khi trả tiền	Cá nhân tự kê khai với cơ quan thuế
Sắc thuế phát sinh	Thuế thu nhập cá nhân	Thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng
Nghĩa vụ cuối năm	Quyết toán, gộp thu nhập, hoàn phần nộp thừa	Kê khai theo kỳ, không quyết toán lũy tiến

2. Khấu trừ 10% tại nguồn và bản cam kết 08/CK-TNCN

Khi doanh nghiệp thuê bạn theo hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng dưới ba tháng, kế toán bên đó giữ lại một phần thù lao để nộp thay. Tỷ lệ khấu trừ là 10% trên khoản chi trả, áp dụng khi mỗi lần trả tiền đạt ngưỡng quy định. Ngưỡng dùng nhiều năm qua là hai triệu đồng một lần, từ ngày 01/7/2026 được Nghị định 253/2026/NĐ-CP nâng lên năm triệu đồng. Số bị giữ lại chỉ là tạm tính.

Người có thu nhập thấp được làm bản cam kết mẫu 08/CK-TNCN kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC để tạm thời không bị khấu trừ, song điều kiện khá hẹp.

– Cá nhân ước tính thu nhập sau giảm trừ gia cảnh chưa tới mức phải nộp thuế.

– Cá nhân đã được cấp mã số thuế khi ký bản cam kết.

– Cá nhân chỉ có một nguồn thu nhập thuộc diện khấu trừ theo tỷ lệ 10%.

Điều kiện thứ ba lý giải vì sao người vừa làm công ăn lương vừa nhận dự án ngoài không thuộc diện này. Mức giảm trừ gia cảnh từ ngày 01/01/2026 là 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc, theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15.

3. Nộp thuế theo doanh thu khi đăng ký hộ kinh doanh

Người làm tự do cộng tác thường xuyên với nhiều khách hàng hoặc cần xuất hóa đơn hay chọn hướng đăng ký hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Lúc này thuế không tính trên phần lời mà tính thẳng trên doanh thu, theo tỷ lệ ấn định cho từng nhóm ngành. Với nhóm dịch vụ và xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu, quy định hiện hành theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP vẫn ấn định 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân trên doanh thu. Ngưỡng doanh thu chưa phát sinh hai sắc thuế này là 1 tỷ đồng một năm, nâng từ mốc 500 triệu đồng cũ theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP và áp dụng từ ngày 01/01/2026.

Doanh thu dưới ngưỡng nghĩa là chưa phát sinh số thuế phải nộp, không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ đăng ký và kê khai.

Nhiều người làm tự do vẫn giữ song song một công việc cố định để dòng tiền bớt bấp bênh giữa các dự án, và nhóm ngành đa dạng cho hướng đi này nằm ở mục việc làm Khác trên CareerLink.

4. Khách hàng nước ngoài và nghĩa vụ quyết toán cuối năm

Tiền nhận từ nền tảng hoặc doanh nghiệp ở nước ngoài vẫn nằm trong phạm vi quản lý thuế. Cá nhân cư trú, tức người có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục, hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, phải kê khai cả thu nhập phát sinh ngoài lãnh thổ. Bù lại, thuế đã nộp ở nước ngoài được trừ theo hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Cá nhân không cư trú chỉ chịu thuế với thu nhập phát sinh tại Việt Nam.

Quyết toán là bước cộng gộp thu nhập cả năm rồi tính lại theo biểu lũy tiến từng phần. Người không ký hợp đồng dài hạn ở đâu thường tự nộp hồ sơ, gồm tờ khai mẫu 02/QTT-TNCN, chứng từ khấu trừ của từng bên chi trả và giấy tờ chứng minh người phụ thuộc. Hồ sơ nộp qua ứng dụng eTax Mobile hoặc Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế, hạn chậm nhất là ngày cuối tháng thứ tư sau khi kết thúc năm.

5. Câu hỏi thường gặp

1. Freelancer chưa có mã số thuế thì xử lý thế nào?

Bạn đăng ký cấp mã số thuế qua ứng dụng eTax Mobile, Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế hoặc nhờ bên chi trả làm thay. Thiếu mã số thuế thì bạn không đủ điều kiện làm bản cam kết 08/CK-TNCN.

2. Đã bị trừ 10% nhưng thu nhập cả năm dưới ngưỡng chịu thuế thì lấy lại thế nào?

Bạn nộp hồ sơ quyết toán kèm chứng từ khấu trừ của từng nơi chi trả để đề nghị hoàn phần nộp thừa. Khoản tiền này không tự quay về tài khoản nếu bạn bỏ qua kỳ quyết toán.

3. Vừa đi làm công ty vừa nhận dự án freelance thì kê khai ra sao?

Nơi ký hợp đồng lao động tính thuế theo biểu lũy tiến, khoản dự án bên ngoài bị khấu trừ 10%. Cuối năm bạn gộp hai nguồn để quyết toán và giữ đủ chứng từ hai phía.

Tóm lại, hãy xác định mình đang thuộc nhánh nào trước khi tính bất kỳ con số nào: nhận thù lao qua tổ chức chi trả thì bị khấu trừ rồi quyết toán, còn đăng ký kinh doanh thì nộp theo doanh thu. Nắm đúng hai nhánh này giúp việc đóng thuế thu nhập cho freelancer trở nên rõ ràng, giảm rủi ro truy thu và giúp bạn chủ động trích sẵn thu nhập cho nghĩa vụ thuế.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn thuế hoặc pháp lý. Ngưỡng doanh thu, tỷ lệ khấu trừ và mức giảm trừ gia cảnh có thể được sửa đổi, vì vậy bạn nên đối chiếu văn bản pháp luật thuế hiện hành và hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi kê khai.

Minh An