Kỹ năng cần có của luật sư gồm những gì để hành nghề vững vàng

Nghề luật không dừng ở việc thuộc điều luật, bởi cùng một quy định nhưng cách vận dụng của mỗi người lại cho kết quả khác nhau. Vì thế câu hỏi về kỹ năng cần có của luật sư thường được sinh viên đặt ra khi chuẩn bị bước vào giai đoạn tập sự. Bài viết phân tích từng nhóm năng lực hành nghề và cách rèn luyện.

1. Kỹ năng cần có của luật sư gồm những nhóm nào

Người ngoài ngành hay hình dung nghề này qua hình ảnh tranh luận trước tòa, nhưng phần lớn thời gian của một luật sư trôi qua trong phòng làm việc với hồ sơ và bản thảo hợp đồng. Năng lực hành nghề vì vậy rộng hơn khả năng nói trước đám đông, có thể chia thành bốn nhóm.

Nhóm năng lực	Biểu hiện cụ thể	Tình huống sử dụng
Chuyên môn pháp lý	Tra cứu văn bản, soạn thảo, lập luận	Nghiên cứu hồ sơ, viết luận cứ, dựng hợp đồng
Giao tiếp và thuyết phục	Lắng nghe, tư vấn, đàm phán, hòa giải	Gặp khách hàng, thương lượng, phiên hòa giải
Tổ chức công việc	Quản lý hồ sơ, theo dõi thời hạn tố tụng	Xử lý song song nhiều vụ việc
Đạo đức nghề nghiệp	Bảo mật thông tin, tránh xung đột lợi ích	Nhận vụ việc mới, làm việc với bên thứ ba

Bảng trên cho thấy nhóm chuyên môn chỉ chiếm một phần tư bức tranh. Một hồ sơ viết chặt chẽ vẫn có thể thất bại nếu người phụ trách bỏ lỡ thời hạn kháng cáo.

2. Nhóm kỹ năng chuyên môn: tra cứu, soạn thảo và lập luận

Đây là phần lõi nghề nghiệp. Ba kỹ năng dưới đây gắn với nhau theo trình tự của một vụ việc: tìm cơ sở pháp lý, viết thành văn bản, rồi bảo vệ quan điểm trước bên đối lập.

1. Kỹ năng nghiên cứu và tra cứu văn bản pháp luật

Hệ thống pháp luật Việt Nam thay đổi thường xuyên, một nghị định có thể bị sửa đổi hoặc thay thế trong vài năm. Người hành nghề vì vậy cần thói quen kiểm tra hiệu lực văn bản trước khi trích dẫn. Kỹ năng này còn gồm khả năng lần theo chuỗi từ luật xuống nghị định rồi thông tư, và đọc án lệ do Tòa án nhân dân tối cao công bố.

2. Kỹ năng soạn thảo văn bản pháp lý

Sản phẩm hằng ngày của nghề là văn bản: đơn khởi kiện, bản luận cứ, thư tư vấn, hợp đồng. Điểm khó nằm ở chỗ câu chữ phải kín kẽ để không bị diễn giải theo hướng bất lợi, nhưng vẫn đủ rõ cho người không học luật. Một điều khoản mơ hồ về thời điểm chuyển rủi ro dễ thành gốc rễ tranh chấp.

3. Kỹ năng lập luận và tranh tụng

Tranh tụng không phải cuộc thi hùng biện mà là quá trình chứng minh dựa trên chứng cứ. Người tham gia phiên tòa cần dựng chuỗi lập luận mạch lạc, dự đoán phản biện của bên kia và phản ứng nhanh khi tình tiết mới xuất hiện. Vai trò của luật sư ở phiên hình sự khác hẳn bên buộc tội, và bài viết về công tố viên là gì phân tích rõ hơn khác biệt đó.

Người thắng trong một phiên tranh tụng thường không phải người nói hay hơn, mà là người chuẩn bị hồ sơ kỹ hơn.

3. Kỹ năng làm việc với khách hàng và đối tác

Khách hàng tìm đến luật sư khi đang gặp rắc rối, tâm lý căng thẳng và câu chuyện họ kể ít khi đi theo trình tự. Nhiệm vụ đầu tiên của người tiếp nhận là lắng nghe đủ lâu rồi đặt câu hỏi để bóc tách tình tiết nào có giá trị pháp lý, tình tiết nào chỉ là cảm xúc. Nhiều vụ việc đổi hướng xử lý sau khi một chi tiết tưởng nhỏ được làm rõ.

Sau bước tiếp nhận là khả năng tư vấn, tức diễn đạt quy định pháp luật bằng ngôn ngữ đời thường và nêu rõ từng phương án kèm rủi ro. Người hành nghề có trách nhiệm nói thẳng về điểm yếu trong hồ sơ thay vì vẽ ra viễn cảnh thuận lợi. Kỹ năng đàm phán và hòa giải cũng thuộc nhóm này, bởi nhiều tranh chấp dân sự và lao động có thể khép lại bằng thỏa thuận, tiết kiệm thời gian lẫn chi phí cho hai bên.

Muốn hình dung yêu cầu tuyển dụng thực tế của khối này, bạn có thể theo dõi các vị trí việc làm Tư vấn quản trị / pháp lý / nhân sự đang đăng tuyển trên CareerLink.

4. Quản lý hồ sơ, thời hạn tố tụng và đạo đức nghề nghiệp

Người hành nghề có kinh nghiệm thường xử lý song song nhiều vụ việc, mỗi vụ một mốc thời gian riêng theo pháp luật tố tụng. Bỏ lỡ thời hạn kháng cáo hay thời hiệu khởi kiện là sai sót khó khắc phục, nên thói quen ghi chú và kiểm tra định kỳ trở thành phản xạ nghề nghiệp. Nhiều tổ chức hành nghề hiện dùng phần mềm quản lý vụ việc để nhắc hạn.

Song song với kỹ thuật tổ chức là chuẩn mực ứng xử. Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam ban hành kèm Quyết định 201/QĐ-HĐLSTQ ngày 13/12/2019 gồm 6 chương với 32 quy tắc, ràng buộc thành viên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Về bảo mật, Điều 25 Luật Luật sư quy định luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ việc, về khách hàng mà mình biết khi hành nghề, trừ khi khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác.

5. Ngoại ngữ pháp lý, công cụ tra cứu và cách rèn kỹ năng

Ở mảng tư vấn doanh nghiệp, đầu tư nước ngoài hay sở hữu trí tuệ, tiếng Anh pháp lý gần như là điều kiện làm việc chứ không còn là điểm cộng. Hợp đồng song ngữ và tài liệu thẩm định pháp lý thường soạn bằng tiếng Anh, đòi hỏi vốn thuật ngữ khác hẳn tiếng Anh giao tiếp. Kỹ năng dùng cơ sở dữ liệu văn bản, án lệ và phần mềm soạn thảo có theo dõi sửa đổi cũng giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Các nhóm năng lực trên khó hình thành qua lý thuyết mà tích lũy dần qua từng hồ sơ thật, từ giai đoạn tập sự tới vài năm đầu sau khi gia nhập Đoàn luật sư. Người mới nên chọn một mảng đi sâu trước.

6. Câu hỏi thường gặp

1. Người hướng nội có phù hợp với nghề luật sư không?

Hoàn toàn có thể, vì nghề này có nhiều mảng không đặt trọng tâm vào tranh tụng. Tư vấn doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ hay thẩm định pháp lý nghiêng về nghiên cứu và soạn thảo, hợp với người thích làm việc độc lập.

2. Kỹ năng nào khó tích lũy khi mới vào nghề?

Nhiều người trong nghề cho rằng khó nhất là khả năng đánh giá tổng thể vụ việc, tức nhìn ra vấn đề pháp lý cốt lõi giữa mớ tình tiết rối rắm. Kỹ năng này phụ thuộc vào số hồ sơ đã xử lý nên khó rút ngắn bằng khóa học.

3. Có cần giỏi trí nhớ để hành nghề luật không?

Trí nhớ giúp ích nhưng không phải yếu tố quyết định, vì văn bản thay đổi liên tục và người hành nghề vẫn phải tra cứu lại trước khi trích dẫn. Quan trọng hơn là khả năng hệ thống hóa thông tin và tìm đúng nguồn nhanh.

Các nhóm năng lực hợp thành kỹ năng cần có của luật sư, từ tra cứu văn bản, soạn thảo, lập luận cho tới lắng nghe khách hàng, đàm phán, quản lý thời hạn tố tụng và đạo đức nghề nghiệp. Không nhóm nào thay thế được nhóm nào, tất cả tích lũy qua hồ sơ thật chứ khó có từ giáo trình. Nếu bạn xác định theo nghề, hãy bắt đầu rèn từ nhóm chuyên môn nền tảng.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn pháp lý. Quy định về hành nghề luật sư và quy tắc đạo đức nghề nghiệp có thể được sửa đổi, vì vậy bạn nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành trước khi áp dụng.

Minh An