Hầu hết mọi người đều nghĩ làm freelancer thật tự do, thong thả, không sếp không đồng nghiệp phiền phức, muốn ngủ lúc nào thì ngủ, làm lúc nào thì làm. Nhưng chỉ có người trong cuộc mới hiểu, phía sau vẻ ngoài tưởng như mơ ấy là một thế giới đầy những câu chuyện dở khóc dở cười. 

Nếu bạn từng trải qua không ít những pha tréo ngoe khó đỡ, có lúc tức đến xì khói, có lúc lại chỉ biết cười cho qua chuyện sau đây thì… xin chào đồng đội!

Làm freelancer: những cú sốc đầu đời ai cũng trải qua!

“Làm freelancer ai mà chẳng từng ăn vài cú sốc đầu đời: nào là bị boom job, trả lương chậm, khách “quay xe” phút chót — nhớ hoài không quên!”

“Cái này làm vài phút là xong thôi em!”

Ôi, cái câu “Em ơi, chỉ sửa ít thôi mà” nghe thì nhẹ nhàng thiệt nhưng ám ảnh mình tới giờ luôn. Ban đầu khách gửi feedback: “Chỉ cần thêm chút màu, chỉnh tí font thôi em ơi”. Ừ thì mình nghĩ, sửa sơ sơ 5-10 phút là xong. Ai ngờ, lần 2 lại có thêm “chỉnh bố cục một chút cho thoáng”, rồi lần 3 là “hay đổi màu chủ đạo luôn nha”.

Cứ thế đến lần thứ 10. Cảm giác như mình đang thiết kế lại toàn bộ mà vẫn tính là sửa “nhẹ”. Mà vô lý là không có thêm đồng nào vì “đã tính trong báo giá rồi mà em”. Mình tự nhủ mai mốt chắc phải ghi rõ trong hợp đồng rằng “Sửa tối đa 3 lần, sửa phát thứ 4 là tính tiền”, chứ cứ đà này chắc thành nhà từ thiện thiết kế mất thôi.

Nguyễn Tú Anh – Designer

“Em cứ làm theo ý em, anh dễ lắm”

Mới đầu nghe câu này tưởng đâu gặp khách hàng tâm lý, dễ chịu, ai dè đó là báo hiệu cho chuỗi ngày không lối thoát.

Mình ngồi cày cật lực suốt mấy tiếng, dốc hết tâm tư, ý tưởng và công sức vào từng chi tiết. Hoàn thành xong, mình hào hứng gửi sản phẩm nhưng chỉ nhận được tín hiệu “seen” gọn lỏn. Mãi mấy tiếng sau mới có hồi đáp “Anh nghĩ là nó không đúng kiểu anh muốn lắm”. 

Ủa? Kiểu anh muốn là kiểu gì? Em hỏi thì anh bảo làm theo cảm nhận. Em làm rồi thì anh bảo chưa đúng cái anh hình dung. Anh hình dung mà không nói ra thì làm sao em biết. Em với anh đâu phải có thần giao cách cảm. Nghĩ là vậy nhưng mình lại chỉnh, lại sửa, lại đoán, lại gửi và lần nào cũng là “Gần được rồi đó em, nhưng mà…”. Tự dưng lại thấy câu “Khách dễ tính nhất là khách chưa thấy sản phẩm” thực sự quá chuẩn luôn!

Lâm Bảo Duy – Infographic Designer

“Tiện thể em vừa viết nội dung, vừa thiết kế, chạy ads luôn nhé”

Làm freelancer viết content thôi mà nhiều lúc thấy mình như nguyên một team marketing thu nhỏ vậy đó. Có lần đang nói chuyện brief, khách hỏi: “Em làm content hả? Vậy tiện thể design luôn slide nha. À, chạy ads luôn càng tốt”.

Tiện thể? Chắc chị tưởng em có 8 tay như bạch tuộc với thêm 72 giờ mỗi ngày quá… Hài hước hơn nhất là combo “viết – thiết kế – chạy ads” nhưng giá vẫn tính như mỗi công việc viết bài. Mình từ chối khéo thì khách nhẹ nhàng buông một câu: “Ơ, mấy cái đó cùng ngành mà em, làm một lượt cho tiện!”

Nghe mà vừa buồn cười vừa chạnh lòng. Làm freelance nhiều khi không mệt vì deadline, không mệt vì công việc mà mệt vì bị xem như “dịch vụ trọn gói 0 đồng phát sinh”. Từ những lần như vậy, mình rút kinh nghiệm nên đặt ranh giới công việc rõ ràng ngay từ đầu, chứ không là tự biến mình thành siêu nhân lúc nào không hay.

Hà Trúc Uyên – Content Marketing

“Em rảnh thì họp team hằng ngày lúc 9 giờ nha”

Có ai làm freelancer mà bị xem như nhân viên toàn thời gian như mình không? Có lần mình nhận một dự án parttime, ban đầu thỏa thuận rõ ràng làm theo đầu việc, không cần có mặt thường xuyên. Vậy mà mới làm được vài hôm, chị khách nhắn tin: “Em cùng họp với nhóm lúc 9 giờ mỗi ngày cho tiện cập nhật nhé”.

Ơ… mình đọc mà muốn nghẹn. Họp vào 9 giờ sáng mỗi ngày, chưa kể còn yêu cầu có mặt khi cần, phản hồi nhanh, làm việc nhóm liên tục mà lương thì vẫn tính theo đầu việc, không thêm xu nào.

Mình nhẹ nhàng nhắc lại: “Dạ chị ơi, em là freelancer mà…”. Chị bảo: “Chị cũng biết chứ nhưng làm việc chuyên nghiệp thì phải vậy”. Làm chuyên nghiệp không đồng nghĩa với việc phải online 24/7 như nhân viên toàn thời gian đâu chị ơi. 

Phạm Khánh An – Chuyên viên Facebook Ads

“Anh biết 11 giờ đêm rồi nhưng…”

Lúc đầu tưởng freelancer là được tự do thời gian nhưng ai ngờ có những khách “xài” mình như trực tổng đài 24/7. Có lần đang chuẩn bị đi ngủ, điện thoại réo inh ỏi lúc gần 11 giờ đêm. Mình hốt hoảng tưởng có chuyện gì nghiêm trọng lắm, bắt máy thì nghe giọng khách hối hả: “Anh gọi xíu, gấp lắm!”

Mình bật máy tính, mở lại file, tim đập thình thịch vì nghĩ chắc có lỗi lớn hay phải sửa gấp cho kịp deal nào đó. Ai dè ảnh nói tỉnh bơ: “Em đổi giúp anh cái background từ xanh lam sang màu xanh khác nha. Anh thấy màu này hơi buồn”. Trời đất ơi. Cả buổi tối yên bình tan biến vì “nỗi buồn màu sắc” của anh. Mình không biết nên khóc hay cười luôn.

Đặng Hữu Quốc – Web Designer

“Test thử mà em, không được hỗ trợ chi phí nhé!”

Cái cụm “test job không lương” đúng là một pha huyền thoại mà freelancer nào cũng từng ít nhất một lần vướng phải và mình cũng không ngoại lệ.

Lần đó bên công ty liên hệ bảo muốn test thử khả năng trước, nếu ok thì hợp tác lâu dài. Mình đồng ý ngay và viết nhẹ một bài vài trăm chữ để thể hiện kỹ năng. Ai dè gửi xong mới tá hỏa vì “Em viết giúp anh bài 3.000 từ, nghiên cứu kỹ nhé, tụi anh đánh giá rất gắt đấy”. Ủa? 3.000 từ mà không lương? 

Rồi có lần khách bảo đang cần người viết content chạy ads, yêu cầu test trước. Ờ thì test cũng được, ai mới làm chẳng phải qua vòng này. Nhưng test gì mà gửi nguyên cái kế hoạch marketing 3 tháng, kèm theo 5 bài viết, 3 bộ mẫu quảng cáo, rồi còn hỏi luôn KPI giả định sẽ ra sao nếu chạy trên từng nền tảng…

Mình nhẹ nhàng hỏi: “Vậy test xong có hỗ trợ chi phí gì không ạ?”. Khách bảo tỉnh bơ: “Không em, test thôi mà. Công ty chỉ chọn người thực sự phù hợp”. Mình chỉ cười trừ, chúc khách sớm tuyển được “chân ái”, còn mình chỉ phù hợp với việc làm có lương thôi. 

Triệu Thiên Di – Digital Marketer

“Sao giá cao vậy em, chỗ khác rẻ lắm!”

Làm freelance riết rồi cũng quen với cái cảnh khách trả giá như đi chợ. Có lần báo giá gói viết code cho trang web, tính cũng mềm lắm rồi có cả thêm phần hỗ trợ tối ưu tốc độ, khách đọc xong nhắn lại: “Ủa sao làm web đơn giản vậy mà giá cao quá em? Chị thấy người ta làm có mấy trăm ngàn à. Em lấy nửa giá được không?”.

Ừ thì “đơn giản” đó là giao diện phải responsive đủ loại thiết bị, trang phải load nhanh, có form liên hệ hoạt động, cài SSL, kết nối fanpage, tối ưu SEO cơ bản… đâu phải vứt lên vài dòng HTML là xong.

Nói nhiều thì sợ bị kêu chảnh, im lặng thì thấy công sức mình bị coi rẻ. Chẳng lẽ mình nói lại rằng: “Dạ giờ công ty trả nửa lương cho chị, chị có chịu không?”. Không nhận được việc cũng hơi buồn nhưng mình cũng cần thương bản thân, biết khi nào nên nói “không” cho đỡ mệt lòng. 

Nguyễn Đình Khánh – Web Developer

Làm freelancer không chỉ là hành trình của sự tự do mà còn là cuộc chơi đòi hỏi bản lĩnh. Sẽ có những lúc bạn thấy mình như đang chơi vơi giữa biển lớn vì khách hàng “bùng” tiền, deadline dí sát gáy, những email “đỏ lửa” hay cảm giác cô đơn khi không ai hiểu được những gì bạn đang trải qua. Nhưng từ khoảnh khắc đó, bạn sẽ trở nên linh hoạt hơn, kiên cường hơn và biết trân trọng giá trị của chính mình. Hãy cho mình quyền được mệt, được nghỉ nhưng đừng từ bỏ vì con đường của freelancer, dù gian nan nhưng luôn tràn đầy cơ hội và hy vọng.

Huỳnh Trâm