Trong tuyển dụng, ai cũng mong muốn tìm được một ứng viên phù hợp. Tuy nhiên, ranh giới giữa phù hợp với công việc và giống chính mình đôi khi rất mong manh. Không ít nhà quản lý hay người làm tuyển dụng vô tình ưu ái những ứng viên có tính cách, suy nghĩ hoặc hành trình tương đồng với bản thân mà không hề nhận ra. Đây là một dạng thiên kiến phổ biến, có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ nhiều nhân tài chỉ vì họ khác biệt.

Nếu bạn từng cảm thấy mình có thiện cảm ngay từ đầu với một ứng viên mà chưa thực sự đánh giá năng lực của họ, có lẽ đã đến lúc nhìn lại quy trình tuyển dụng. Dưới đây là những dấu hiệu bạn đang vô thức tuyển người giống mình và lý do vì sao điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ về lâu dài, cùng tham khảo nhé.

Dấu hiệu bạn đang vô thức tuyển người giống mình

“Tuyển người giống mình có thể khiến bạn bỏ lỡ những nhân tài tạo nên sự khác biệt cho đội ngũ.”

Bạn dễ có cảm tình với những ứng viên có hoàn cảnh hoặc câu chuyện giống mình

Con người thường có xu hướng đồng cảm với những người có trải nghiệm tương tự. Một ứng viên từng chuyển ngành giống bạn, học cùng chuyên ngành hoặc có cách phát triển sự nghiệp tương đồng rất dễ tạo ra cảm giác gần gũi. Điều này khiến bạn đánh giá họ tích cực hơn ngay từ những phút đầu của buổi phỏng vấn.

Sự đồng cảm không phải điều xấu. Vấn đề nằm ở chỗ, cảm xúc có thể vô tình lấn át việc đánh giá năng lực thực tế. Một câu chuyện truyền cảm hứng không đồng nghĩa với việc ứng viên sẽ đáp ứng tốt yêu cầu công việc. Khi cảm xúc trở thành yếu tố dẫn dắt quyết định, bạn có nguy cơ bỏ qua những ứng viên khác có năng lực phù hợp hơn nhưng có xuất phát điểm hoàn toàn khác.

Bạn xem sự giống nhau là dấu hiệu phù hợp văn hóa

Khái niệm phù hợp văn hóa thường được nhắc đến trong tuyển dụng nhưng đôi khi lại bị hiểu sai. Nhiều người vô thức đồng nhất văn hóa doanh nghiệp với việc mọi người có cùng phong cách làm việc, cùng cách giao tiếp hoặc cùng quan điểm.

Tuy nhiên, một tập thể mạnh không nhất thiết phải gồm những cá nhân giống nhau. Văn hóa doanh nghiệp nên được xây dựng trên các giá trị chung như trách nhiệm, minh bạch và tinh thần hợp tác, chứ không phải trên sự tương đồng về tính cách.

Bạn đánh giá cao cách làm việc mà bản thân từng thành công

Mỗi người đều có một công thức thành công riêng. Có người phát triển nhờ sự kỷ luật, có người nổi bật nhờ khả năng sáng tạo hoặc thích ứng nhanh. Khi đã thành công với một phương pháp nhất định, chúng ta thường mặc định đó là con đường đúng nhất.

Chính suy nghĩ này khiến nhiều nhà tuyển dụng ưu tiên những ứng viên có phong cách làm việc giống mình. Họ dễ tin rằng những người khác biệt sẽ khó hòa nhập hoặc khó tạo ra kết quả tốt. Tuy nhiên, một doanh nghiệp không thể phát triển nếu mọi người đều giải quyết vấn đề theo cùng một cách. Sự đa dạng trong tư duy mới là yếu tố giúp tổ chức thích nghi với những thay đổi liên tục của thị trường.

Bạn cảm thấy không thoải mái với những góc nhìn trái ngược

Trong một cuộc phỏng vấn, sẽ có những ứng viên sẵn sàng phản biện hoặc đưa ra quan điểm khác với người phỏng vấn. Nếu bạn cảm thấy khó chịu hoặc nhanh chóng kết luận rằng họ khó hợp tác, hãy thử tự hỏi liệu đó có phải là đánh giá khách quan hay chỉ là phản ứng trước sự khác biệt.

Những người có góc nhìn khác đôi khi chính là nhân tố giúp đội ngũ nhìn thấy những rủi ro mà số đông bỏ qua. Một tổ chức chỉ toàn những người đồng ý với nhau sẽ dễ rơi vào tình trạng thiếu phản biện và đưa ra các quyết định thiếu cân nhắc. Khả năng chấp nhận sự khác biệt vì thế cũng là một năng lực quan trọng của người tuyển dụng.

Bạn thường dùng trực giác nhiều hơn tiêu chí đánh giá

Trực giác là điều khó tránh khỏi trong tuyển dụng, đặc biệt khi bạn đã có nhiều kinh nghiệm. Tuy nhiên, nếu quyết định tuyển dụng thường dựa trên cảm giác “Tôi thấy hợp” thay vì các tiêu chí rõ ràng, bạn rất dễ bị ảnh hưởng bởi thiên kiến cá nhân.

Một quy trình tuyển dụng hiệu quả cần có hệ thống tiêu chí cụ thể về kỹ năng, năng lực, hành vi và khả năng đáp ứng công việc. Khi mọi ứng viên đều được đánh giá theo cùng một khung tiêu chuẩn, yếu tố cảm tính sẽ giảm đi đáng kể. Điều này không chỉ giúp lựa chọn chính xác hơn mà còn đảm bảo tính công bằng trong toàn bộ quá trình tuyển dụng.

Đội ngũ của bạn ngày càng giống nhau

Một dấu hiệu khá rõ nhưng thường bị bỏ qua là nhìn vào chính đội ngũ hiện tại. Nếu phần lớn nhân sự đều có phong cách giao tiếp giống nhau, cùng xuất thân từ một nhóm trường học, ngành nghề hoặc có cách tiếp cận công việc tương tự, rất có thể quy trình tuyển dụng đang thiếu sự đa dạng.

Một đội ngũ đồng nhất có thể phối hợp nhanh trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ hạn chế khả năng đổi mới. Khi mọi người đều suy nghĩ theo cùng một hướng, doanh nghiệp dễ rơi vào vùng an toàn và bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển. Ngược lại, sự đa dạng về kinh nghiệm, góc nhìn và tư duy thường tạo ra nhiều ý tưởng mới và giúp tổ chức giải quyết vấn đề toàn diện hơn.

Bạn ít khi tự xem lại quyết định tuyển dụng của mình

Sau khi tuyển được một ứng viên, nhiều người hiếm khi nhìn lại xem quyết định của mình có thực sự đúng hay không. Việc đánh giá lại sau vài tháng làm việc là cơ hội để nhận diện những thiên kiến cá nhân đã ảnh hưởng như thế nào đến lựa chọn ban đầu.

Nếu bạn nhận ra phần lớn những người mình tuyển đều có điểm chung với bản thân nhưng hiệu quả công việc không vượt trội, đó là tín hiệu đáng để thay đổi cách tiếp cận. Người tuyển dụng giỏi không phải là người luôn đúng mà là người sẵn sàng điều chỉnh khi nhận ra những điểm mù trong tư duy của mình.

Làm thế nào để tránh vô thức tuyển người giống mình?

Nhận diện thiên kiến là bước đầu tiên nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là xây dựng một quy trình tuyển dụng có khả năng giảm thiểu ảnh hưởng của cảm xúc cá nhân. Hãy xác định rõ tiêu chí đánh giá trước khi phỏng vấn, sử dụng bộ câu hỏi thống nhất cho tất cả ứng viên và nếu có thể, hãy để nhiều người cùng tham gia đánh giá.

Bên cạnh đó, thay vì chỉ tìm kiếm sự phù hợp văn hóa, bạn nên hướng đến sự đa dạng văn hóa, có nghĩa là tìm kiếm những người có thể bổ sung những góc nhìn còn thiếu cho tổ chức. Khi tuyển dụng dựa trên giá trị và năng lực thay vì sự tương đồng, đội ngũ sẽ có nhiều cơ hội phát triển bền vững hơn.

Việc vô thức tuyển người giống mình là một thiên kiến rất phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. Hãy thử nhìn lại những quyết định tuyển dụng của mình. Biết đâu, chỉ cần cởi mở hơn với sự khác biệt, bạn sẽ tìm thấy những nhân sự có thể tạo ra giá trị vượt xa những gì bạn từng kỳ vọng.

Oanh Trần