Giai đoạn thử việc là khoảng thời gian để cả nhân viên mới và công ty cùng tìm hiểu, đánh giá mức độ phù hợp với nhau trước khi đi đến một cam kết dài hơi. Bạn có thể hình dung đây như một bản demo – nơi cả hai bên đều có cơ hội quan sát, trải nghiệm và cân nhắc trước khi bước vào thực hiện “full version”.

Trong quá trình đó, buổi đánh giá thử việc đóng vai trò như một điểm dừng cần thiết để nhìn lại toàn bộ chặng đường đã qua về những điều đã làm tốt, điều gì cần cải thiện và quan trọng nhất là liệu cả hai bên có sẵn sàng tiếp tục đồng hành cùng nhau trong chặng đường sắp tới hay không.

Tuy nhiên, không phải buổi đánh giá nào cũng khiến nhân viên mới cảm thấy tâm phục khẩu phục. Có những lúc, họ chỉ biết gật đầu đồng ý cho xong, dù trong lòng vẫn còn nhiều băn khoăn, thậm chí là khó chịu không hẳn vì kết quả mà do cách đối thoại thiếu tinh tế hoặc thiếu công tâm. Vậy làm sao để nhân viên mới cảm thấy được lắng nghe, được hiểu, sẵn sàng tiếp thu và nể phục?

Nếu bạn đang tìm cách để buổi đánh giá thử việc trở nên dễ chịu hơn cho cả hai phía thì dưới đây là một vài bí kíp giúp cuộc trò chuyện ấy diễn ra thoải mái như một tách trà ấm mà vẫn đủ “đậm đà” để tiếp tục hành trình lâu dài cùng nhau.

5 lưu ý khi đánh giá thử việc để nhân viên tâm phục khẩu phục

“Đánh giá thử việc chuyên nghiệp giúp cả người quản lý và nhân viên hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu, từ đó tạo cơ hội cải thiện và phát triển, đồng thời đảm bảo sự phù hợp lâu dài trong công việc.”

Đánh giá dựa trên dữ liệu thực tế thay vì cảm tính

Khi đánh giá thử việc, điều quan trọng nhất là phải rõ ràng và khách quan. Giải thích về điều này, Chị Phan Hồng Hạnh, HR Senior nói “Bởi cảm xúc cá nhân rất dễ bị chi phối. Hôm nay bạn thấy nhân viên vui vẻ, hòa đồng thì có cảm tình nhưng hôm sau họ lỡ nói câu gì hơi khó nghe thì lại thấy không hợp. Nếu cứ để cảm giác cá nhân dẫn dắt, không có tiêu chí cụ thể thì rất dễ dẫn đến đánh giá sai lệch, không thuyết phục được người nghe, thậm chí còn khiến họ nghĩ rằng công ty thiếu công bằng, thiếu chuyên nghiệp”.

Thay vào đó, chị gợi ý rằng bạn nên nhìn vào quá trình làm việc thực tế của nhân viên trong suốt thời gian thử việc, rồi xem họ có hoàn thành đúng hạn những gì được giao không, chất lượng công việc có ổn không, họ làm việc với team có suôn sẻ không, khi gặp rắc rối thì xử lý thế nào và đặc biệt họ có đang tiến bộ lên từng chút một không?

“Bạn càng đưa ra nhận xét cụ thể, nhân viên được đánh giá càng dễ hiểu mình đang ở đâu, điểm mạnh là gì, điểm yếu nằm ở đâu và nếu cần cải thiện thì cải thiện điều gì. Đó mới là cách giúp nhân viên thực sự phát triển và biến buổi đánh giá thành một cuộc trao đổi thực sự có giá trị”, chị Hồng Hạnh nhận định.

Ghi nhận trước, góp ý sau

Ai trong chúng ta cũng muốn được ghi nhận trước khi nghe lời chê, đó là phản ứng rất tự nhiên của con người. “Thế nên thay vì mở đầu bằng những điều chưa tốt, hãy mở màn bằng sự công nhận. Bạn thử đi, hiệu quả khác biệt lắm đấy”, chị Hồng Hạnh khuyến khích.

Thử tưởng tượng bạn là nhân viên mới, vừa trải qua mấy tháng căng thẳng, nỗ lực hết mình để thể hiện, rồi đến buổi đánh giá, câu đầu tiên bạn nghe là “Còn nhiều điểm cần cải thiện…” thì kiểu gì cũng thấy hụt hẫng, phải không? Dù góp ý đúng, bạn vẫn sẽ có cảm giác bị dội gáo nước lạnh. Nhưng nếu thay vào đó được nghe những lời tích cực như “Em bắt nhịp khá nhanh”, “Tinh thần hợp tác rất tốt” hay “Anh/chị ghi nhận sự cố gắng của em trong thời gian qua” thì không khí sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Và khi những điều cần cải được đưa ra sau đó, bạn sẽ cảm nhận được đó là góp ý mang tính xây dựng chứ không phải chỉ trích cá nhân.

“Nhân viên mới của bạn cũng vậy. Khi những nỗ lực của họ dù là nhỏ thôi được ghi nhận, họ sẽ cảm thấy an tâm và nhờ vậy, khi bạn góp ý điều gì đó cần cải thiện, họ cũng dễ dàng đón nhận hơn, thay vì lập tức bật chế độ phòng thủ”, chị Hồng Hạnh tiết lộ.

Đối thoại chứ không độc thoại

“Một buổi đánh giá thử việc hiệu quả không phải là khi chúng ta ngồi nói thao thao bất tuyệt còn nhân viên thì chỉ cần lắng nghe là đủ”, chị Hồng Hạnh cảnh báo. Nếu chỉ liệt kê một loạt câu hỏi “Em phải làm cái này, nên sửa cái kia…” thì dù lời lẽ có khéo đến đâu, nhân viên vẫn sẽ cảm thấy như đang bị soi xét, bị áp đặt. Một khi đã mang cảm giác đó, họ rất khó tiếp thu trọn vẹn những điều bạn muốn truyền đạt. Có khi họ vẫn ngồi im, lắng nghe bạn nhưng trong đầu đang âm thầm phản bác từng ý một.

“Vậy tại sao không thay bằng một cuộc trò chuyện cởi mở, nơi cả bạn và nhân viên mới đều có thể chia sẻ thật lòng?” chị Hồng Hạnh đặt câu hỏi và đề xuất bạn có thể bắt đầu với vài câu nhẹ nhàng như Em cảm thấy thời gian qua mình làm được gì tốt nhất? Có điều gì em thấy khó hoặc chưa rõ khi làm việc không? Hoặc Em mong muốn điều gì nếu được tiếp tục ở lại?

Theo chị Hạnh, những câu hỏi như vậy sẽ mở ra một cuộc trò chuyện hai chiều. Bạn nghe được góc nhìn của nhân viên, họ cũng hiểu được kỳ vọng từ phía bạn. Có qua có lại, họ sẽ cảm thấy được tôn trọng và quan trọng nhất là họ có quyền lên tiếng, điều này giúp họ chủ động hơn rất nhiều nếu tiếp tục đồng hành sau thử việc.

“Xét cho cùng, điều nhân viên mới cần không phải là một bản kết luận mà là một cuộc trao đổi chân thành. Và đôi khi, chỉ cần thay đổi cách tiếp cận, bạn đã tạo ra một buổi đánh giá khiến người ta nhớ mãi vì sự tử tế”, chị Hồng Hạnh chia sẻ.

Trung thực và tôn trọng

“Trong các buổi đánh giá thử việc, mình luôn giữ một nguyên tắc: phải trung thực nhưng luôn đi kèm với sự tôn trọng. Trung thực để nhân viên biết rõ họ đang ở đâu, cần cải thiện điều gì và tôn trọng là để họ lắng nghe cũng như không cảm thấy bị dìm, bị phủ nhận mọi nỗ lực đã bỏ ra”, chị Hồng Hạnh nêu quan điểm.

Thật ra, ai cũng muốn được góp ý để tốt hơn – vấn đề chỉ là cách bạn nói ra quyết định việc họ có muốn nghe hay không. Nếu bạn chỉ nói bâng quơ kiểu “Ổn hết, chỉ cần cố gắng thêm chút nữa” trong khi có những điểm cần cải thiện rõ ràng, thì người nghe rất dễ hiểu sai và không thay đổi gì. Ngược lại, nếu bạn phán một câu thẳng thừng như “Em không đạt yêu cầu” mà không nêu rõ lý do, họ sẽ cảm thấy bị chê bai, thậm chí là tổn thương.

Vậy nên, cách hay nhất là nói thật nhưng nói có tình, chẳng hạn như “Chị thấy em rất có trách nhiệm nhưng phần xử lý tình huống vẫn còn lúng túng. Điều này có thể ảnh hưởng đến tiến độ khi team đang gấp. Chị tin nếu em luyện thêm kỹ năng ABC, mọi thứ sẽ ổn hơn”. Chỉ cần giữ thái độ chân thành và xem họ là người đồng hành thì dù có đưa ra những góp ý khó nghe đến đâu, họ vẫn sẽ ghi nhận, thậm chí còn cảm ơn vì đã được nghe những lời từ tận đáy lòng.

Đưa ra hướng đi rõ ràng

“Sau buổi trò chuyện, đừng để ai ra về với một dấu chấm hỏi”, đó là lời khuyên của chị Hồng Hạnh cho mỗi buổi đánh giá thử việc. Với chị, buổi gặp gỡ này không đơn thuần là để chốt kết quả mà là một khoảng dừng cần thiết để cùng nhìn lại hành trình đã qua và mở ra cánh cửa cho chặng đường sắp tới.

Chị nêu quan điểm “Vượt qua hay không, đó không phải là điểm mấu chốt. Điều mình quan tâm hơn là nhân viên được đánh giá bước ra khỏi căn phòng ấy với tâm thế nào, họ có thấy rõ mình đang đi đúng hướng không, có biết mình cần làm gì tiếp theo Hay chỉ nghe “cứ tiếp tục nhé” rồi tự bơi? Thế nên, kết thúc buổi đánh giá của mình luôn là một hướng đi rõ ràng, một tinh thần được khơi lại và một sự cam kết mới từ cả hai phía”.

Chẳng hạn, nếu nhân viên tiếp tục đồng hành cùng team thì đừng để họ tự dò đường mà cần nêu rõ tháng tới họ cần tập trung nhiều hơn vào phần nào, nhóm đang kỳ vọng họ cải thiện điều gì trong quý tới hoặc họ sẽ được đào tạo thêm những gì và lộ trình cụ thể ra sao… Ngược lại, nếu hành trình chung kết thúc tại đây thì cũng nên chia sẻ chân thành và dành vài lời góp ý để họ làm tốt hơn ở môi trường khác như một dấu chấm hết tử tế.

Đánh giá thử việc không phải là một bài kiểm tra cuối kỳ để chấm điểm nhân viên mà là cơ hội để cả hai bên nhìn lại hành trình đã đi cùng nhau, rồi cùng quyết định có nên bước tiếp và nếu có thì sẽ tiếp tục như thế nào. Hãy nhìn xa hơn bảng điểm, chú ý đến những nỗ lực thầm lặng, những câu hỏi thông minh hay một ánh mắt cầu tiến. Vì đôi khi, hạt giống tốt nhất không nảy mầm trong ngày nắng đầu tiên mà lớn lên từ sự kiên nhẫn, định hướng rõ ràng và niềm tin đúng lúc. Nếu bạn làm tốt điều đó, có thể chính từ kỳ thử việc này, bạn sẽ gieo được một nhân tố làm nên tương lai của cả đội ngũ.

Trang Trần